ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ใคร ? รุ่งเรืองด้วยยศ๑ ด้วยยศ มีผิวพรรณอันงามยิ่ง
บันดาลทิศทั้งปวงให้สว่างไสว นมัสการกราบเท้าเราอยู่
มันฑุกเทพบุตรกราบทูลว่า
ในชาติก่อน ข้าพระองค์ได้เป็นกบ อยู่ในน้ำ มิข้าเป็นโคจร ขณะข้าพระองค์ฟังธรรมของพระพุทธองค์อยู่ คนเลี้ยงลูกโคได้ฆ่าแล้ว
พระผู้มีพระภาคได้ทรงแสดงธรรมโปรดแก่มัณฑุกเทพบุตรนั้น ธรรมาภิสมัยคือการตรัสรู้ธรรม ได้มีแก่ปาณสัตว์ทั้งหลายถึง ๘๔,๐๐๐ ฝ่ายเทพบุตรดำรงอยู่ในโสดาปัตติผลเลื่อมใสแล้วก็กลับไป ฉะนี้แล
[๑๔๑] ก็แหละ พระผู้มีพระภาคทรงได้พระนามว่า พุทฺโธ เพราะทรงรู้อะไร ๆ ที่ควรรู้ ซึ่งมีอยู่อย่างทั่วถ้วนนั้นเทียว ด้วยอำนาจแห่งวิโมกขขันติกญาณ (คือพุทธญาณทั้งปวง)
อีกประการหนึ่ง พระผู้มีพระภาคได้ทรงพระนามว่า พุทฺโธ แม้เพราะเหตุทั้งหลายมีอาทิอย่างนี้ คือ เพราะเหตุได้ตรัสรู้สัจจะ ๔ ด้วยพระองค์เองบ้าง เพราะเหตุยังหมู่สัตว์อื่น ๆ ให้ตรัสรู้สัจจะ ๔ บ้าง
ก็แหละ เพื่อที่จะให้เข้าใจอรรถาธิบายนัยอย่างแจ่มชัด นักศึกษาพึงทำให้พิสดารซึ่งนัยที่มาในนิเทศ หรือในปฏิสัมภิทามรรค แม้ทั้งหมด ซึ่งเป็นไปอย่างนี้ว่า พระผู้มีพระภาคทรงได้พระนามว่า พุทฺโธ เพราะเป็นผู้ตรัสรู้สัจจะทั้งหลาย พระผู้มีพระภาคทรงได้พระนามว่า พุทฺโธ เพราะทรงยังหมู่สัตว์ให้ตรัสรู้สัจจะทั้งหลาย