ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๑๖๕] ก็แหละ อนุสสติ ๖ ประการเหล่านี้ ย่อมสำเร็จเฉพาะแก่อริยสาวกจำพวกเดียวเท่านั้น เพราะว่า พุทธคุณ ธรรมคุณ สังฆคุณย่อมปรากฏแก่อริยสาวกเหล่านั้น และอริยสาวกเหล่านั้นก็เป็นผู้ประกอบด้วยศีลอันทรงคุณมีความไม่ขาดเป็นต้น ประกอบด้วยจาคะชนิดที่ปราศจากมลทินและความตระหนี่ ประกอบด้วยคุณทั้งหลายมีศรัทธาเป็นต้นเช่นเดียวกับคุณของเหล่าเทวดาผู้มีอานุภาพอันยิ่งใหญ่
แหละใน มหานามสูตร อนุสสติ ๖ ประการเหล่านี้ พระผู้มีพระภาค อันเจ้ามหานามะกราบทูลถามถึงธรรมเป็นเครื่องอยู่อาศัยของพระโสดาบัน ได้ทรงแสดงไว้โดยพิสดาร เพื่อทรงแสดงถึงธรรมเป็นเครื่องอยู่อาศัยของพระโสดาบันโดยเฉพาะ
แม้ใน เครสูตร พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงอนุสสติ ๖ ประการ เพื่อประสงค์ชำระจิตแล้วบรรลุถึงซึ่งความบริสุทธิ์ขึ้นปรมัตถ์ยิ่ง ๆ ขึ้นไป ด้วยอำนาจแห่งอนุสสติเฉพาะแก่อริยสาวกไว้โดยอย่างนี้คือ ภิกษุทั้งหลาย อริยสาวกในศาสนานี้ ย่อมระลึกเนือง ๆ ถึงตถาคตว่า อิติปิ โส ภควา ... ในสมัยนั้น จิตของเธอย่อมตรงดิ่งออกไป พ้นไปปราศไปจากเคระ ภิกษุทั้งหลาย คำว่า เคระนี้แลเป็นชื่อของกามคุณ ๕ ภิกษุทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายบางจำพวกในศาสนานี้ ทำพุทธานุสสติมาน แม้นี้แลก็เป็นอารมณ์แล้วย่อมบริสุทธิ์ได้ ด้วยประกาศฉะนี้
แม้ใน สัมปสิโอกาสสูตร ที่ท่านพระมหากัจจายนะแสดง ท่านก็แสดงอนุสสติฐาน ๖ ประการ ด้วยสามารถแห่งอันได้ซึ่งโอกาสเฉพาะแก่อริยสาวก เพราะเป็นผู้มีธรรมอันบริสุทธิ์ขึ้นปรมัตถ์อย่างนี้คือ อายุสักทั้งหลาย น่าอัศจรรย์ อายุสักทั้งหลาย สิ่งไม่เคยมีได้มีแล้ว คือข้อที่พระผู้มีพระภาคผู้รู้เห็นเป็นอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้นได้ตรัสรู้ โอกาสอันจะพึงบรรลุในสังวาสอันคับแคบ เพื่อความบริสุทธิ์ของสัตว์ทั้งหลาย... เพื่อทำให้แจ้งซึ่งนิพพาน โอกาสอันจะพึงบรรลุนั้นได้แก่ อนุสสติฐาน ๖