ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
อนุสสติฐาน ๖ คืออะไรบ้าง ?
อายุสักทั้งหลาย อริยสาวกในพระศาสนานี้ ย่อมระลึกเนือง ๆ ถึงพระตถาคตเจ้า... อายุสักทั้งหลาย สัตว์ทั้งหลายบางจำพวกในพระศาสนานี้ ทำพุทธานุสสติมานแม้นี้แลให้เป็นอารมณ์ ย่อมเป็นผู้บริสุทธิ์ได้เป็นธรรมดา ด้วยประการฉะนี้
แม้ใน อุปโสถสูตร ก็ทรงแสดงอนุสสติ ๖ ประการ เฉพาะแก่อริยสาวกผู้เข้าจำอุโบสถ เพื่อทรงแสดงถึงภาวะที่อุโบสถมีผลมากด้วยอำนาจกัมมัฏฐาน อันเป็นเครื่องชำระจิตอย่างนี้คือ วิสาขา ก็อริยุโปสถเป็นไฉน ? วิสาขา ได้แก่ การชำระจิตที่เศร้าหมองให้ผุดผ่องด้วยความพยายาม วิสาขา การชำระจิตที่เศร้าหมองให้ผุดผ่องด้วยความพยายามเป็นไฉน ? วิสาขา อริยสาวกในศาสนานี้ ย่อมระลึกเนือง ๆ ถึงตถาคตว่า...
แม้ใน เอกาทสกนิบาต เมื่อเจ้ามหานามะกราบทูลถามว่า ข้าแต่สมเด็จพระพุทธองค์ เมื่อพวกข้าพระองค์เหล่านั้น อยู่ด้วยธรรมเป็นเครื่องอยู่ต่าง ๆ กัน ข้าพระองค์จะพึงอยู่ด้วยธรรมเป็นเครื่องอยู่อะไร ? เพื่อทรงแสดงธรรมเป็นเครื่องอยู่ พระผู้มีพระภาคก็ได้ทรงแสดงอนุสสติ ๖ ประการ เฉพาะแก่อริยสาวกเท่านั้นอย่างนี้คือ มหานามะ บุคคลผู้มีศรัทธาแลจึงจะเป็นผู้บันดาลให้สำเร็จได้ บุคคลผู้ไม่มีศรัทธาบันดาลให้สำเร็จหาได้ไม่ มหานามะ บุคคลผู้ปรารภความเพียร มีสติมั่นคง มีสมาธิ มีปัญญาจึงจะเป็นผู้บันดาลให้สำเร็จได้ บุคคลผู้เกียจคร้าน มีสติหลงลืมไม่มีสมาธิไม่มีปัญญาหาบันดาลให้สำเร็จได้ไม่ มหานามะ ท่านจงดำรงอยู่ธรรม ๕ ประการเหล่านี้แล แล้วพึงเจริญธรรม ๖ ประการ ให้ยิ่ง ๆ ขึ้นไป มหานามะ ท่านพึงระลึกเนือง ๆ ถึงตถาคตว่า อิติปิ โส ภควา...