ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๑๗๘] บัดนี้ ถึงลำดับการแสดงถึงการเจริญกายคตาสติกัมมัฏฐาน พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณาเห็นกายในกายอยู่เป็นปกติ มีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ กำจัดอภิชฌาและโทมนัสในโลกเสียได้ ดังนี้ กายคตาสติพึงทราบโดยพิสดารตามนัยที่มาในสติปัฏฐานสูตรนั้น
ในบรรดาบรรพทั้งหลาย ๑๔ บรรพะ คือ ๑. อานาปานบรรพะ ๒. อิริยาปถบรรพะ ๓. จตุสัมปชัญญบรรพะ ๔. ปฏิกูลมนสิการบรรพะ ๕. ธาตุมนสิการบรรพะ ๖-๑๔. สีวถิกบรรพะ ๙ บรรพะ บรรดาบรรพเหล่านั้น อิริยาปถบรรพะ จตุสัมปชัญญบรรพะ และธาตุมนสิการบรรพะ เป็นไปโดยอำนาจวิปัสสนา สีวถิกบรรพะ ๙ เป็นไปเพื่อให้เกิดความเบื่อหน่ายในกาย ส่วนอานาปานบรรพะและปฏิกูลมนสิการบรรพะ เป็นสมถกรรมฐานในที่นี้