ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ใน ๒ บรรพะนี้ อานาปานบรรพะเป็นกัมมัฏฐานแผนกหนึ่ง ได้อธิบายแล้วในหมวดอานาปานสติ ข้อนี้เหลือแต่ปฏิกูลมนสิการบรรพะเท่านั้น บรรพะนั้นมีอาทิว่า ภิกษุพิจารณากายนี้แหละ เบื้องบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป เบื้องต่ำแต่ปลายผมลงมา อันมีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มไปด้วยของไม่สะอาดมีประการต่าง ๆ คือ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ และมูตร ดังนี้
[๑๗๙] พึงทราบการแสดงวิธีเจริญในกายคตาสตินั้นดังต่อไปนี้ บทว่า อิมเมว กาย ความว่า ในกายนี้เอง บทว่า อุทธํ ปาทตลา คือ เบื้องบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป บทว่า อโธ เกสมตฺถกา คือ เบื้องต่ำแต่ปลายผมลงมา บทว่า ตจปริยนฺตํ คือ มีหนังเป็นที่สุดโดยรอบ บทว่า ปูรณนานัปการสฺส อสุจิโน ปจุเวกฺขติ คือ ย่อมพิจารณาเห็นว่ากายนี้เต็มไปด้วยของไม่สะอาดนานาประการ เพราะมีผมเป็นต้นอันน่าเกลียดและสกปรกอยู่ภายใน