ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ด้วยปัญญาอันยิ่งซึ่งธรรมอันควรทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งใด ๆ เมื่อมีเหตุอันควร เธอย่อมจะถึงความเป็นผู้ฉลาดเพื่อทำให้แจ้งในธรรมอันควรกระทำให้แจ้งด้วยปัญญาอันยิ่งนั้นนั่นแล ดังนี้ พึงทราบว่า อธิจิตตสูตร
พระสูตรนี้ว่า ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการ ควรเพื่อทำให้แจ้งซึ่งความเยือกเย็นอันยอดเยี่ยม ด้วยธรรม ๖ เหล่าไหน? ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมข่มจิตในสมัยที่ควรข่ม ๑ ย่อมประคองจิตในสมัยที่ควรประคอง ๑ ย่อมให้จิตร่าเริงในสมัยที่ควรร่าเริง ๑ ย่อมเพ่งดูจิตอยู่เฉย ๆ ในสมัยที่ควรเพ่งอยู่เฉย ๆ ๑ เป็นผู้มีความหลุดพ้นอันประณีต ๑ เป็นผู้ยินดีอยู่ในพระนิพพาน ๑ ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม ๖ ประการนี้แล เป็นผู้อาจทำให้แจ้งซึ่งความเยือกเย็นอันยอดเยี่ยมดังนี้ พึงทราบว่า สีตภาวสูตร
ส่วนความเป็นผู้ฉลาดในโพชฌงค์ ๗ ประการ ข้าพเจ้าแสดงไว้ใน อุปปนโกสลกถา นั้นแล้ว โดยพระบาลีมีอาทิว่า ฉันนั้นนั่นแล ภิกษุทั้งหลาย สมัยใดจิตหดหู่ สมัยนั้นมิใช่เวลาเจริญปัสสัทธิสัมโพชฌงค์ ดังนี้
พระโยคีนั้นพึงกระทำอุคคหโกสล ๗ อย่างนี้ให้เป็นสิ่งที่ตนเรียนเอาดีแล้ว และพึงกำหนดมนสิการโกสล ๑๐ อย่างนี้ไว้ด้วยดี ด้วยประการดังนี้ แล้วจึงเรียนกัมมัฏฐานด้วยอำนาจโกสลทั้ง ๒ อย่างให้ดี
๑ องฺ.ติก. (ไทย) ๒๐/๑๖-๑๗/๙๕-๙๖
๒ องฺ.ฉกฺก. (ไทย) ๒๒/๕๙/๒๐๙
๓ สํ.ม. (ไทย) ๑๙/๒๓๔/๑๗๘