ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ที่มันเอ่ออยู่เต็มเบ้าตานั่นแหละ โดยปริจเฉท กำหนดด้วยส่วนของน้ำตาเอง นี้เป็นการกำหนดด้วยส่วนที่เหมือนกันแห่งน้ำตาเหล่านั้น ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๒๐๙] คำว่า วสา ได้แก่มันที่เป็นส่วนเหลว มันเหลวนั้น โดยสี มีสีดั่งน้ำมันมะพร้าว แม้จะเรียกว่ามีสีดั่งสีน้ำมันที่ราดลงไปในน้ำข้าวก็ควร โดยสัณฐาน มีสัณฐานดังหยาดน้ำมันที่ซ่านไป ลอยคว้างอยู่เหนือน้ำอันใสในเวลาอาบ โดยทิศ เกิดในทิศทั้ง ๒ โดยโอกาส โดยมากมันตั้งอยู่ในฝ่ามือ หลังมือ ฝ่าเท้า หลังเท้า ปลายจมูก หน้าผาก และจะงอยบ่า แต่ว่ามันหาได้ละลายอยู่ในโอกาสเหล่านี้ทุกเมื่อไม่ แต่เมื่อใด ตำแหน่งเหล่านั้นเกิดอบอ้าวขึ้นเพราะร้อนไฟ ร้อนแดด ผิดอากาศ และธาตุพิการ เมื่อนั้น มันจึงกระจัดกระจายไปทางโน้นทางนี้ขึ้นที่เหล่านั้น ดั่งหยาดน้ำมันที่ซ่านไปบนน้ำใสในเวลาอาบฉะนั้น โดยปริจเฉท กำหนดด้วยส่วนของมันเหลวเอง นี้เป็นการกำหนดด้วยส่วนที่เหมือนกันแห่งมันเหลวเหล่านั้น ส่วนการกำหนดด้วยส่วนที่ต่างกันก็เช่นเดียวกับผมนั้นแล
[๒๑๐] คำว่า เขโฬ น้ำลาย ได้แก่ไอปรอทที่ผสมกันเป็นฟองขึ้นภายในปาก น้ำลายนั้น โดยสี มีสีดั่งฟองน้ำ โดยสัณฐาน มีสัณฐานตามโอกาส แม้จะกล่าวว่ามีสัณฐานดังฟองน้ำก็ได้ โดยทิศ เกิดในทิศเบื้องบน โดยโอกาส มันไหลลงมาจากกระพุ้งแก้มทั้ง ๒ แล้วขังตั้งอยู่ที่ลิ้น ก็น้ำลายนี้ ขังอยู่ในกระพุ้งแก้มทั้ง ๒ นี้เป็นนิตย์หามิได้ แต่เมื่อใด สัตว์ทั้งหลายเห็นหรือภิกษุถึงอาหารเห็นปานนี้หรืออาวของมีรส ร้อน ขม เผ็ด เค็ม เปรี้ยวอะไร ๆ ลงไปที่ปากก็ดี หรือว่าเมื่อใดหัวใจของสัตว์เหล่านั้นสะเทือนอยู่หรือเกิดความสะอิดสะเอียนในสิ่งทุกอย่าง เมื่อนั้น น้ำลายย่อมเกิดขึ้นแล้วไหลลงออกจากกระพุ้งแก้มทั้ง ๒ ขังตั้งอยู่ที่ลิ้น อนึ่ง น้ำลายนั้น ที่ปลายลิ้นใส ที่กลืนข้น ก็ข้าวเน่าหรือข้าวสารหรือของเคี้ยวอะไร ๆ อย่างอื่นที่ใส่เข้าไปในปาก