ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
เสนาสนะนั้นย่อมเป็นสถานควรแก่การเจริญอานาปานสติสมาธิ ด้วยประการฉะนี้ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวว่า คำว่า อรญฺญคโต วา ไปสู่ป่าก็ตามเป็นต้น นี้เป็นคำแสดงการกำหนดเสนาสนะอันเหมาะสม แก่การเจริญอานาปานสติสมาธิของพระโยคาวจรนั้น อีกอย่างหนึ่ง เพราะเหตุที่อานาปานสติกัมมัฏฐานนี้ เป็นยอดในประเภทกัมมัฏฐาน เป็นเหตุใกล้แห่งการบรรลุคุณพิเศษ และการอยู่เป็นสุขในภพปัจจุบันของพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า และสาวกของพระพุทธเจ้าทั้งปวง พระโยคาวจรที่ไม่ละจากละแวกบ้านอันอื้ออึงไปด้วยเสียงหญิงชายและช้างม้าเป็นต้น ไม่เป็นการง่ายเลยที่จะเจริญอานาปานสติได้ เพราะฉะนั้นมีเสียงเป็นข้าศึก แต่เป็นการง่ายที่พระโยคาวจรกำหนดเอากัมมัฏฐานนี้แล้ว ยังจุตถฌานอันมีลมหายใจเข้าออกเป็นอารมณ์ให้เกิด แล้วทำฌานนั้นนั่นแหละให้เป็นบาท พิจารณาสังขารแล้วบรรลุพระอรหัต เป็นผลเลิศในป่าซึ่งห่างบ้านมีได้ ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเมื่อจะทรงแสดงเสนาสนะอันเหมาะสมแก่พระโยคาวจรผู้เจริญอานาปานสตินี้ จึงตรัสว่า อรญฺญคโต วา อยู่ป่าก็ตาม ดังนี้เป็นต้น
จริงอยู่ พระผู้มีพระภาคเป็นดั่งอาจารย์ผู้ชำนาญดูพื้นที่ อาจารย์ผู้ชำนาญดูพื้นที่ที่จะสร้างเมือง พิจารณาตลอดแล้วชี้บอกว่า พวกท่านจงสร้างเมืองในพื้นที่นี้เถิด และเมื่อเมืองสำเร็จโดยสวัสดีย่อมได้รับสักการะใหญ่จากราชตระกูล ฉันใด พระผู้มีพระภาคนั้นก็เป็นฉันนั้นเหมือนกัน ทรงพิจารณาใคร่ครวญดูเสนาสนะอันเหมาะสมแก่พระโยคาวจรแล้วชี้ว่า พึงหมั่นประกอบพระกัมมัฏฐานในที่นี้ แต่นั่นเมื่อ