ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
อันประกอบด้วยสนธิ ๕ ประการอย่างนี้ อยู่ในสำนักอาจารย์หรือในเสนาสนะซึ่งมีประการดังกล่าวแล้วในก่อน ตัดปลิโพธเล็ก ๆ น้อย ๆ เสีย ทำจิตติกเสร็จแล้ว บรรเทาความเมาในภัตแล้วนั่งอย่างสบาย ทำจิตให้ร่าเริงด้วยการระลึกเบื้อง ๆ ถึงคุณพระรัตนตรัย จำได้แม่นยำแม้บทเดียวก็ไม่เคลื่อนคลาดจากข้อที่เรียนมาจากอาจารย์ พึงมนสิการอานาปานสติกัมมัฏฐานนี้เถิด
[๒๒๓] นี้เป็นวิธีมนสิการในอานาปานสติกัมมัฏฐานนั้น คือ
๑. คณนา การนับ
๒. อนุพนฺธนา การติดตาม
๓. ผุสนา การถูกต้อง
๔. ฐปนา การตั้งจิตมั่น
๕. สลกฺขณา การกำหนดหมายได้ชัด
๖. วิโวมฺมนา การเปลี่ยนแปลง
๗. ปาริสุทฺธิ การหมดจด
๘. เตส ปฏิปุสฺสนา การย้อนดูวิโวมฺมนา (มรรค) และปาริสุทฺธิ (ผล) เหล่านั้น
บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า คณนา ได้แก่ การนับนั่นเอง บทว่า อนุพนฺธนา ได้แก่ การติดตามไป บทว่า ผุสนา ได้แก่ ที่ที่ลมกระทบ บทว่า ฐปนา ได้แก่ อัปปนา บทว่า สลกฺขณา ได้แก่ วิปัสสนา บทว่า วิโวมฺมนา ได้แก่ มรรค บทว่า ปาริสุทฺธิ ได้แก่ ผล และบทว่า เตส ปฏิปุสฺสนา ได้แก่ ปัจจเวกขณญาณ