ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ในวิธีมนสิการเหล่านั้น กุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียรนี้ ควรมนสิการกัมมัฏฐานนี้ด้วยวิธีนับก่อน ก็แลเมื่อจะนับ ไม่พึงนับหย่อนต่ำกว่า ๕ ไม่พึงนับเลย ๑๐ ขึ้นไป ไม่พึงแสดงการนับให้ขาดในระหว่าง เพราะเมื่อนับหย่อนต่ำกว่า ๕ จิตตุปบาทจะดิ้นรนอยู่ในโอกาสอันคับแคบ ดังกรุโคถูกขังไว้ในคอกแคบ ดิ้นรนอยู่นะนั้น แม้เมื่อนับเกิน ๑๐ ขึ้นไป จิตตุปบาทก็จะพะวงอยู่ในการนับนั้นเสีย เมื่อแสดงการนับให้ขาดในระหว่าง จิตก็จะหวั่นไปว่ากัมมัฏฐานของเราจะถึงที่สุดหรือไม่หนอ ? เพราะฉะนั้น พึงนับนัยโกษะเหล่านั้นเสีย
อนึ่งผู้เริ่มบำเพ็ญเพียร เมื่อจะนับ ชั้นแรกควรนับด้วยวิธีนับช้า คือ นับอย่างคนตวงข้าวเปลือก จริงอยู่ คนตวงข้าวเปลือกตักเต็มทะนานแล้วขานว่า ๑ แล้วจึงเทลงไป เมื่อตักอีกเห็นหยากเยื่ออะไร ๆ แล้วหยิบทิ้งเสีย จึงนับขานว่า ๑, ๑ ในคำว่า ๒, ๒ เป็นต้นก็นัยนี้ แม้กุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียรนี้ ก็พึงกำหนดเอาลมอัสสาสะปัสสาสะที่ปรากฏแล้วกำหนดนับลม ซึ่งเป็นไปอยู่เรื่อย ๆ นั่นแหละ นับเริ่มต้นแต่คำว่า ๑, ๑ จนถึงคำว่า ๑๐, ๑๐ ฉันนั้นเหมือนกัน เมื่อเธอนับอยู่อย่างนั้น ลมอัสสาสะปัสสาสะที่ออกและเข้าย่อมปรากฏ
ครั้นกุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียร พึงจะวิธีนับช้า คือวิธีนับของคนตวงข้าวเปลือกนั้นเสีย แล้วนับด้วยวิธีนับเร็ว คือวิธีนับของนายโคบาล จริงอยู่ นายโคบาลผู้ฉลาดเอาก้อนกรวดใส่พกแล้ว มือถือเชือกและท่อนไม้ไปยังคอกแต่เช้าตรู่ ดีพวกโคที่หลังนั่งบนปลายเสาลิ่ม โยนก้อนกรวดไป ๆ แล้วนับเฉพาะแม่โคตัวที่ถึงประตูแล้ว ๆ ว่า ๑, ๒ ฝูงโคที่อยู่ลำบากในโอกาสที่คับแคบตลอดราตรี ๓ ยาม เมื่อจะออกก็เบียดเสียดกันและกันออกไปเป็นกลุ่ม ๆ โดยเร็ว นายโคบาลนั้นก็นับเร็ว ๆ เหมือนกันว่า ๓, ๔, ๕-๑๐ ฉันนั้นเหมือนกัน แม้เมื่อกุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียรนี้นับอยู่โดยนัยก่อน ลมอัสสาสะปัสสาสะปรากฏแล้ว ย่อมถึงเร็ว ๆ ขึ้น แต่ฉะนั้น เธอทราบว่าลมเดินดีขึ้นแล้ว ไม่พึงกำหนดเอาทั้งข้างในทางข้างนอก กำหนดเอาเฉพาะที่ถึงทวารเท่านั้น แล้วนับเร็ว ๆ ว่า ๑, ๒, ๓, ๔, ๕ ๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖ ๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖, ๗ ๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖, ๗, ๘ ๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖, ๗, ๘, ๙