ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
๑, ๒, ๓, ๔, ๕, ๖, ๗, ๘, ๙, ๑๐ เพราะว่าในกัมมัฏฐานที่เนื่องด้วยการนับ จิตจะมีแต่อารมณ์เดียวได้ก็ด้วยพลังแห่งการนับเท่านั้น ดูความหยุดของเรือในกระแสน้ำที่เชี่ยว จะมีได้ก็ด้วยอำนาจการค้ำไว้ด้วยลือฉะนั้น เมื่อเธอนับเร็ว ๆ อยู่อย่างนั้น กัมมัฏฐานย่อมปรากฏเป็นประหนึ่งว่าเป็นไปหาระหว่างคั่นมิได้ ครั้นเธอทราบว่า ย่อมเป็นไปหาระหว่างคั่นมิได้ดังนี้แล้ว ไม่พึงกำหนดลมภายในและภายนอก แล้วนับเร็ว ๆ โดยนัยก่อนนั่นแล ด้วยว่าเมื่อเธอให้จิตเข้าไปพร้อมกับลมที่เข้าไปภายในอยู่ จิตที่เป็นเหมือนถูกลมกระทบและเหมือนเต็มไปด้วยมันข้นไปภายใน เมื่อเธอนำจิตออกไปพร้อมกับลมที่ออกไปภายนอก จิตย่อมจะส่ายไปในอารมณ์มากหลายในภายนอก แต่เมื่อเธอตั้งสติไว้ที่อากาศอันถูกลมกระทบ เจริญภาวนาอยู่นั่นแหละ ภาวนาย่อมสำเร็จได้ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงกล่าวว่า อันกุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียร ไม่พึงกำหนดลมภายในและภายนอก แล้วนับเร็ว ๆ โดยนัยก่อนนั่นแล ถามว่า ก็ลมนั้นจะพึงนับไปนานเท่าไร ? แก้ว่า พึงนับไปจนกว่าเมื่อหยุดนับสติก็ตั้งมั่นอยู่ได้ในอารมณ์ คือลมอัสสาสะปัสสาสะ ด้วยว่า การนับก็เพื่อกระทำการตัดความตรึกที่ส่ายไปในภายนอกเสียแล้ว ตั้งสติมั่นไว้ในอารมณ์คือลมอัสสาสะปัสสาสะอย่างเดียว
[๒๒๔] อันกุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียรกระทำไว้ในใจด้วยวิธีนับอย่างนี้แล้วพึงกระทำไว้ในใจด้วยวิธีติดตาม
การเลิกนับเสียแล้ว ส่งสติไปตามลมหายใจออกเข้ามีระหว่างคั่น ชื่อว่าการติดตาม นั่นไม่พึงกระทำด้วยอำนาจการติดตามเบื้องต้น ท่ามกลางและที่สุด เพราะว่า สำหรับลมที่ออกไปภายนอกมีนาภิเป็นเบื้องต้น หทัยเป็นท่ามกลาง นาสิกเป็นที่สุด สำหรับลมที่เข้าไปภายในมีปลายนาสิกเป็นเบื้องต้น หทัยเป็นท่ามกลาง นาภิเป็นปลาย ก็เมื่อกุลบุตรผู้เริ่มบำเพ็ญเพียรติดตามลมนั้น จิตที่ถึงความฟุ้งซ่านย่อมจะมี เพื่อความกระสับกระส่ายทีเดียว และเพื่อความหวั่นไหว ดังท่านกล่าวไว้ว่า เมื่อภิกษุใช้สติติดตามเบื้องต้น กลางและปลายลมอัสสาสะปัสสาสะ กายก็ดี จิตก็ดี ด้วยห้วงจิตที่ถึงความฟุ้งซ่านในภายในย่อมกระสับกระส่ายหวั่นไหวด้วย ดิ้นรนด้วย