ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
การเจริญกรุณากัมมัฏฐานที่แสดงมาแล้วนั้น เป็นการเจริญไปในคนที่ตกทุกข์ได้ยากในชาติปัจจุบัน และคนที่มีความสุขในปัจจุบันแต่จะได้ประสบทุกข์ในชาติหน้า คราวนี้จะแสดงวิธีการเจริญกรุณากัมมัฏฐานในคนที่มีความสุขและได้ทำแต่ความดี ไม่ได้ทำความชั่วเลย
สำหรับคนผู้มีความสุขอย่างเพียบพร้อม และทำแต่คุณงามความดีมาโดยตลอดนั้น เมื่อโยคีบุคคลได้เห็นเขาประสบกับความสูญเสียอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น ความสูญเสียญาติที่รัก หรือเกิดเป็นโรคภัยได้เจ็บ หรือเกิดความสูญเสียโภคทรัพย์ เป็นต้น หรือแม้มิได้เห็นด้วยตาเพียงแต่ได้ทราบข่าวเช่นนั้นก็ตาม แล้วพึงเจริญกรุณาในบุคคลเช่นนั้น โดยคลุม ๆ เอาทั้งหมดอย่างนี้ว่า “ท่านผู้นี้ก็นับว่ายังเป็นคนมีทุกข์อยู่นั่นเทียว เพราะแม้ถึงเขาจะไม่มีความสูญเสียอะไร ๆ เลยสักอย่างเดียวก็ตาม แต่ก็นับได้ว่า เป็นคนยังไม่ข้ามพ้นทุกข์ในวัฏฏสงสารอยู่นั่นเอง” ฉะนี้
ครั้นแล้ว โยคีบุคคลพึงทำกรุณาให้เป็นสีมาสัมเภทในบุคคล ๔ จำพวก คือ ตนเอง ๑ คนที่รัก ๑ คนเป็นกลาง ๆ ๑ คนคู่เวร ๑ โดยพยายามเจริญกรุณากัมมัฏฐานแล้ว ๆ เล่า ๆ ด้วยภาวนาวิธี จนทำให้จิตเกิดขึ้นเสมอกันในบุคคล ๔ จำพวกนั้น ฉันเดียวกันในเมตตาภาวนา
ต่อแต่นั้น โยคีบุคคลพึงส่องเสพให้หนักขึ้นซึ่งนิมิตกัมมัฏฐานอันได้แก่สีมาสัมเภทนั้น ทำนิมิตให้เจริญขึ้นมาก ๆ ภาวนาให้มาก ๆ เข้า พึงยังอัปปนาฌานให้เกิดก้าวหน้าขึ้นไปด้วยสามารถแห่งฌาน ๓ โดยจตุกกนัย และฌาน ๔ โดยปัญจกนัย โดยทำนองที่ได้แสดงมาแล้วในเมตตาภาวนาทุกประการ
ส่วนในอรรถกถาอังคุตตรนิกาย ท่านได้กล่าวลำดับ (อารมณ์ของการเจริญกรุณาภาวนา) ไว้ ดังนี้ว่า บุคคลที่เป็นศัตรู พระโยคาวจรพึงเจริญกรุณาให้ก่อนเพื่อน