ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
จริงอยู่ เนวสัญญานาสัญญายตนฌานยังต้องทำอากิญจัญญายตนฌานแม้ที่ตนเห็นโทษอย่างนี้แล้วว่า สมาบัตินี้มีวิญญาณัญจายตนสมาบัติเป็นข้าศึกอยู่ใกล้นั้นเป็นอารมณ์เพราะไม่มีอารมณ์อื่น
ถามว่า - เหมือนอะไร ?
ตอบว่า - เหมือนประชาชนยังต้องนอบน้อมพระราชาแม้ที่ตนเห็นความไม่ดี เพราะเหตุแห่งชีวิต อนึ่ง เหมือนประชาชนเมื่อไม่ได้การดำรงชีวิตอยู่ในที่อื่น เพราะเหตุแห่งชีวิตจึงจำต้องอาศัยพระราชาบางพระองค์ที่เป็นเจ้าทวีปทั้งปวง ซึ่งไม่สำรวมมีกายสมาจาร วจีสมาจารและมโนสมาจารที่หยาบกระด้าง แม้ที่ตนเห็นโทษแล้ว อย่างนี้ว่าพระราชาพระองค์นี้ มีสมาจารก็ขณะเป็นไปฉันใด เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้ก็ฉันนั้น เมื่อไม่ได้อารมณ์อื่นก็จำต้องทำอากิญจัญญายตนฌานแม้ที่ตนเห็นโทษแล้วนั้น ให้เป็นอารมณ์
[๒๘๓] ก็เนวสัญญานาสัญญายตนฌานกระทำอยู่อย่างนี้ คือ:-
คนข้ามบันไดอาจจะต้องยึดแม่บันได ฉันใด คนขึ้นสู่ยอดภูเขาจะต้องเหนี่ยวไต่เขา ฉันใด คนขึ้นภูเขาหินลาดจะต้องค้ำเข่าของตน ฉันใด เนวสัญญานาสัญญายตนฌานนี้ก็ฉันนั้นเหมือนกัน จะต้องยึดเหนี่ยวอากิญจัญญายตนฌานนั้นเป็นไป
ในอธิการว่าด้วยสมถิกภาวนาในปกรณ์วิเสสชื่อวิสุทธิมรรค อันข้าพเจ้ารจนาขึ้นไว้แล้ว เพื่อให้เกิดความปราโมทย์แก่สาธุชนทั้งหลาย ดังนี้