ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๒๘๗] จะพิจารณาความเป็นของน่าเกลียดโดยการบริโภคอย่างไร ? คือพิจารณาว่า ก็พระโยคีผู้แสวงหาอาหารอยู่อย่างนี้แล้ว นั่งอย่างสบายในที่สะดวกภายนอกบ้าน ตราบใดที่ยังมิได้หย่อนมือลงไปในอาหารนั้น และเห็นภิกษุผู้อยู่ในฐานะเป็นครูหรือมนุษย์ผู้ละอายบาปเห็นบาตรนั้น ก็ยังพออาจเพื่อนิมนต์ให้ฉันอาหารเช่นนั้นได้อยู่ตราบนั้น เพราะยังไม่เป็นของปฏิกูล แต่เมื่อหย่อนมือลงไปในอาหารนี้ด้วยความเป็นผู้ต้องการฉันแล้ว เธอจะกล่าวว่า “ท่านจงรับเถอะ” ดังนี้ ต้องละอาย เพราะเป็นของปฏิกูลแล้ว อนึ่ง เหยื่อกลิ้งออกตามง่ามแห่งนิ้วมือทั้ง ๕ ของพระโยคีผู้หย่อนมือลงไปย่อมมีอยู่ แม้วัตถุที่แห้งแข็งก็ใช้น้ำทำให้อ่อนได้
ภายหลังเมื่ออาหารนั้นมีความงามอันสลายแล้ว แม้เพราะเหตุสักว่าขย่ำทำเป็นคำ ๆ ใส่วางไว้ในปาก ฟันล่างก็ทำกิจต่างครก ฟันบนทำกิจต่างสาก ลิ้นทำกิจต่างมือ อาหารนั้นอันสากคือฟันตำแล้ว อันลิ้นคลุกเคล้าแล้วในปากนั้น เป็นดุจก้อนรากสุนัขในรางสุนัข น้ำลายอันใสที่ปลายลิ้นแปดเปื้อน แต่กลางลิ้นเข้าไปน้ำลายข้นแปดเปื้อน มูลฟันในที่ซึ่งไม่ชำระไม่ล้างแปดเปื้อน อาหารนั้นทั้งถูกบดถูกแปดเปื้อนอย่างนี้ หมดสี กลิ่น และเครื่องปรุงอันวิเศษในทันทีนั้น เข้าถึงความเป็นของน่าเกลียดยิ่งดุจรากสุนัขอันอยู่ในรางสุนัข แม้เป็นเช่นนั้นยังกินกันได้เพราะล่วงคลองจำไปแล้ว พระโยคีพึงพิจารณาความเป็นของปฏิกูลโดยการบริโภคอย่างที่ว่ามานั้นแหละ
[๒๘๘] จะพิจารณาความเป็นของน่ารังเกียจโดยที่อยู่อย่างไร ? คือพิจารณาว่า ก็แหละอาหารนี้เข้าถึงการบริโภคอย่างนี้แล้ว เมื่อเข้าไปข้างใน เพราะเหตุที่จะเป็นพระพุทธเจ้า หรือพระปัจเจกพุทธเจ้า หรือพระเจ้าจักรพรรดิก็ตามที ย่อมมีที่อาศัยอยู่โดยอย่างหนึ่งในบรรดาที่อาศัย ๔ อย่าง คือ ปิตตาสัย ที่อาศัยคือดี เสมหาสัย ที่อาศัยคือเสลด ปุพพาสัย ที่อาศัยคือหนอง โลหิตาสัย ที่อาศัยคือเลือด แต่สำหรับคนมีปัญญาน้อยย่อมมีที่อาศัยครบทั้ง ๔ เพราะเหตุนั้น อาหารใดมีที่