ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
อย่างนี้คือ ตั้งแต่ปฐวีกสิณไปจนถึงโอภาตกสิณ ตั้งแต่โอภาตกสิณย้อนกลับจนถึงปฐวีกสิณ ชื่อว่า กสิณานุโลมปฏิโลม คือการเข้าฌานตามลำดับและย้อนลำดับกสิณ ก็การเข้าฌานไปตามลำดับตั้งแต่ปฐมฌานจนถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌานบ่อย ๆ ชื่อว่า ฌานานุโลม คือ การเข้าตามลำดับฌาน การเข้าฌานบ่อย ๆ ตั้งแต่เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน ย้อนกลับมาถึงปฐมฌาน ชื่อว่า ฌานปฏิโลม คือ การเข้าย้อนลำดับฌาน การเข้าฌานบ่อย ๆ ด้วยอำนาจตามลำดับและย้อนลำดับฌานอย่างนี้คือตั้งแต่ปฐมฌานไปจนถึงเนวสัญญานาสัญญายตนฌาน และตั้งแต่เนวสัญญานาสัญญายตนฌานย้อนกลับมาถึงปฐมฌาน ชื่อว่า ฌานานุโลมปฏิโลม คือ การเข้าฌานตามลำดับและย้อนลำดับ
ส่วนการเข้าฌานก้าวไปตามลำดับกสิณแล้วข้ามฌานไปโดยที่เว้นฌานหนึ่งไว้ในระหว่างอย่างนี้ คือเข้าปฐมฌานในปฐวีกสิณแล้ว ก็ข้ามไปเข้าตติยฌานในปฐวีกสิณเลยทีเดียว เพิกตติยฌานนั้นจากปฐวีกสิณนั้นแล้วจึงเข้าอากาสานัญจายตนฌาน เพิกจากอากาสานัญจายตนฌานนั้นแล้วก็ข้ามไปเข้าอากิญจัญญายตนฌานเลยอย่างนี้ ชื่อว่า ฌานานุกัณฐิตะ คือ เข้าฌานตามลำดับกสิณ แต่ข้ามลำดับฌาน
การประกอบเนื้อความ แต่ที่เริ่มจากอาโปกสิณเป็นต้นไป นักศึกษาพึงทำเหมือนอย่างเดียวกันนี้ การเข้าฌานก้าวไปตามลำดับฌานแล้วข้ามกสิณไปโดยที่เว้นกสิณหนึ่งนั้นแหละไว้ในระหว่าง โดยนัยนี้คือ เข้าปฐมฌานนั้นนั่นแหละ ในเตโชกสิณอีก ต่อบั้นก็ก้าวไปเข้าในนีลกสิณ ถัดจากนั้นก็ก้าวไปเข้าในโลหิตกสิณ อย่างนี้ชื่อว่า กสิณกัณฐิตะ คือ เข้าฌานไปตามลำดับฌาน แต่ข้ามลำดับกสิณ
การเข้าฌานข้ามทั้งลำดับฌานและกสิณโดยนัยนี้ คือ เข้าปฐมฌานในปฐวีกสิณแล้วต่อแต่นั้นจึงเข้าตติยฌานในเตโชกสิณ เพิกนีลกสิณแล้วเข้าอากาสานัญจายตนฌาน จากโลหิตกสิณไปเข้าอากิญจัญญายตนฌาน อย่างนี้ชื่อว่า ฌานกสิณกัณฐิตะ คือ ข้ามทั้งฌานและกสิณ
ก็การเข้าปฐมฌานในปฐวีกสิณแล้ว เข้าฌานบ่อยอีก (คือเข้า ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน) ในปฐวีกสิณนั้นนั่นเอง ชื่อว่า องค์สังกัณฐิตะ คือ การเลื่อนองค์ฌาน การเข้าฌานเฉพาะฌานเดียวเท่านั้น ในกสิณทั้งหมดอย่างนี้ คือ เข้าปฐมฌานในปฐวีกสิณแล้ว เข้าปฐมฌานซ้ำอีกในอาโปกสิณ ฯลฯ เข้าปฐมฌานซ้ำอีกในโอภาตกสิณ ดังนี้ชื่อว่า อารัมมณสังกัณฐิตะ คือ การเลื่อนอารมณ์ การเลื่อนองค์และอารมณ์ด้วยการสลับกันไปอย่างนี้ คือ เข้าปฐมฌานในปฐวีกสิณแล้ว เข้า ทุติยฌานในอาโปกสิณ เข้าตติยฌานในเตโชกสิณ เข้าจตุตถฌานในวาโยกสิณ เพิกนีลกสิณแล้ว เข้าอากาสานัญจายตนฌาน จากปีตกสิณเข้าวิญญาณัญจายตนฌาน จากโลหิตกสิณ