คัมภีร์วิสุทธิมรรค

สังยุตด้วยอุปเทา จริงอยู่ คูปุเทาท่านกล่าวว่า “เป็นสุขอันสงบ” ก็สัญญานั้นนั่นแหละพึงทราบชื่อว่าลหุสัญญาก็ได้ เพราะพ้นจากนิวรณ์และข้าศึกมีวิตกเป็นต้น ก็เมื่อภิกษุผู้มีฤทธิ์นั้นหยั่งลงสู่สัญญานั้น แม้กรัชกายก็เบาปานปุยนุ่น เธอย่อมไปได้ถึงพรหมโลกพร้อมทั้งร่างกายที่เบาและมองเห็นกันอยู่นี่แหละ ดุจปุยนุ่นซึ่งถูกลมพัดลอยขึ้นไปได้แล้วฉะนั้น ก็เมื่อไปอย่างนี้ ถ้าต้องการก็จะนิมิตหนทางในอากาศด้วยอำนาจปฐวีกสิณไปได้ด้วยเท้า หรือถ้าต้องการจะอธิษฐานเป็นลมด้วยอำนาจวาโยกสิณไปตามลมดุจปุยนุ่นก็ได้ อีกอย่างหนึ่ง ความเป็นผู้ต้องการจะไปนั้นแหละเป็นสำคัญในปาฏิหาริย์นั้น เพราะเมื่อมีความพอใจจะไปอยู่ เธอทำการอธิษฐานจิตอย่างนี้แล้ว อันกำลังแห่งการอธิษฐานส่งขึ้นไปแล้ว ย่อมลอยไปอย่างเห็น ๆ อยู่ ดุจลูกศรที่นายขมังธนูยิงขึ้นไปฉะนั้น

คำว่า น้อมกายไปด้วยอำนาจของใจ คือ ยึดเอากายไปวางไว้ที่จิต (ทำกายให้เบาเหมือนจิต) คือเอาเยี่ยงอย่างใจ ได้แก่ไปได้เร็วเหมือนใจ จริงอยู่ การไปของใจเป็นอาการที่รวดเร็ว คำว่า หยั่งลงสู่สุขสัญญูและลหุสัญญา คือ หยั่งลงสู่สุขสัญญาและลหุสัญญาอันเกิดพร้อมกับจิตซึ่งมีฤทธิ์มีรูปกายเป็นอารมณ์ คำที่เหลือพึงทราบตามความดังที่กล่าวไว้แล้วนั่นแล ก็ปาฏิหาริย์ที่น้อมกายไปด้วยอำนาจแห่งใจนี้ก็คือ ไปได้อย่างใจนั่นเอง เมื่อเกิดปัญหาขึ้นว่า ก็พระโยคีนี้เมื่อไปด้วยกายอันไม่ปรากฏอยู่อย่างนี้ ย่อมไปในขณะที่อธิษฐานจิตนั้นเกิดขึ้น หรือว่าในขณะที่อธิษฐานจิตแล้วดำรงอยู่ หรือว่าในขณะที่อธิษฐานจิตดับแห่งอภิญญาจิตนั้นดังนี้แล้ว พระเถระจึงกล่าวว่า ไปได้ทั้ง ๓ ขณะ ถามว่า - ก็ผู้มีฤทธิ์นั้นไปเอง หรือว่าสั่งรูปที่นิมิตไป ? ตอบว่า - เรื่องนี้ทำการสั่งไปได้ตามสบายใจ แต่ในที่นี้ท่านชักตัวอย่างมาเฉพาะการไปด้วยตัวเองของท่านผู้มีฤทธิ์เท่านั้น คำว่า สำเร็จด้วยใจ คือ แล้วแต่ใจจะนิมิต เพราะรูปในนิมิตขึ้นได้ด้วยจิตอธิษฐานนิมิต คำว่า มีอินทรีย์ไม่บกพร่อง นี้ ท่านกล่าวไว้ด้วยอำนาจที่ตั้งอยู่ของ ตา, หู เป็นต้น แปลกอยู่ว่า ปสาทรูป ๔ มีจักขุปสาทรูปเป็นต้นไม่มีในรูปที่ภิกษุนิมิตแล้วนั้น คำว่า ถ้าภิกษุผู้มีฤทธิ์กำลังเดินอยู่แม้รูปที่นิมิตนั้นก็เดินไปในที่นั้นด้วย เป็นต้นทั้งหมดนี้ ท่านกล่าวหมายถึงการนิมิตรูปของพวกพระสาวก ส่วนรูปที่พระพุทธเจ้าทรงนิมิตขึ้น ย่อมทำดังที่พระผู้มีพระภาคทรงกระทำก็ได้ หรือทำกิจอย่างอื่นตามความพอพระทัยของพระผู้มีพระภาคก็ได้