ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
นักศึกษาพึงทราบอรรถาธิบายในศีล 5 อย่าง หมวดที่ 2 ด้วยสามารถแห่งการประหานบาปธรรมทั้งหลายมีปาณาติบาตเป็นต้น ดังต่อไปนี้ สมดังที่ท่านพระธรรมเสนาบดีสารีบุตรเถระกล่าวไว้ในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรคว่า ศีล 5 คือ 1. ปหาน การประหานซึ่งปาณาติบาต ชื่อว่าศีล 2. เวรมณี ความงดเว้น ชื่อว่าศีล 3. เจตนา ความจงใจ ชื่อว่าศีล 4. สังวร ความระวัง ชื่อว่าศีล 5. อวีติกกม ความไม่ล่วงละเมิด ชื่อว่าศีล
การประหาน ความงดเว้น ความจงใจ ความระวัง และความไม่ล่วงละเมิดในบาปธรรมทั้งหลาย มีปาณาติบาต อทินนาทาน กาเมสุมิจฉาจาร มุสาวาท ปิสุณวาจา ผรุสวาจา สัมผัปปลาป อภิชฌา พยาบาท มิจฉาทิฏฐิ เป็นต้น เรียกว่าศีล
การประหานกามฉันทะด้วยเนกขัมมะ ประหานพยาบาทด้วยอัพยาบาท ประหานถีนมิทธะด้วยอาโลกสัญญา ประหานอุทธัจจะด้วยอวิกเขปะ ประหานวิจิกิจฉาด้วยธัมมววัตถาน ประหานอวิชชาด้วยญาณ ประหานอรติด้วยปราโมทย์ ประหานนิวรณ์ทั้งหลายด้วยปฐมฌาน ประหานวิตกวิจารด้วยทุติยฌาน ประหานปีติด้วยตติยฌาน ประหานสุขและทุกข์ด้วยจตุตถฌาน ประหานรูปสัญญา ปฏิฆสัญญา และนานัตตสัญญาด้วยอากาสานัญจายตนสมาบัติ ประหานอากาสานัญจายตนสัญญาด้วยวิญญาณัญจายตนสมาบัติ ประหานวิญญาณัญจายตนสัญญาด้วยอากิญจัญญายตนสมาบัติ ประหานอากิญจัญญายตนสัญญาด้วยเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ และการประหานกิเลสอื่น ๆ ตามลำดับ ก็เรียกว่าศีลโดยนัยนี้