ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ว่า ราชา เพราะยังใจผู้อื่นให้ชื่นชมยินดี ปกครองโดยชอบธรรม จริงอยู่ ตำแหน่งใดเป็นตำแหน่งที่อัศจรรย์มีอยู่ในโลก พระโพธิสัตว์ย่อมเป็นคนแรกที่จะได้รับตำแหน่งนั้นแล ครั้นวงศ์กษัตริย์ยกพระโพธิสัตว์ขึ้นเป็นผู้เริ่มก่อตั้งขึ้นอย่างนั้นแล้ว แม้วรรณะทั้งหลายมีวรรณะพราหมณ์เป็นต้น ก็พากันก่อตั้งขึ้นโดยลำดับ
ในกัปทั้ง ๔ นั้น ตั้งแต่มหาเมฆใหญ่ยังกัปให้พินาศ จนกระทั่งเปลวไฟดับสูญไปนี้เป็นลงไขยหนึ่ง ขนานนามว่า สังวัฏฏะ ตั้งแต่ขาดเปลวเพลิงที่ทำกัปให้พินาศสูญสิ้นไปจนถึงมหาเมฆตกเต็มที่ยังแสนโกฏิจักรวาลให้เต็ม นี้เป็นลงไขยที่ ๒ ขนานนามว่า สังวัฏฏฐายี ตั้งแต่มหาเมฆตกเต็มที่มาจนถึงพระจันทร์และพระอาทิตย์ปรากฏ นี้เป็นลงไขยที่ ๓ ขนานนามว่า วิวัฏฏะ ตั้งแต่พระจันทร์และพระอาทิตย์ปรากฏมาจนถึงมหาเมฆยังกัปให้พินาศใหม่อีก นี้เป็นลงไขยที่ ๔ ขนานนามว่า วิวัฏฏฐายี ลงไขย ๔ เหล่านี้ จัดเป็นมหากัปหนึ่ง การพินาศด้วยไฟและการตั้งขึ้นใหม่ นักศึกษาพึงทราบตามที่ได้แถลงมานี้ก่อน
[๔๐๗] ส่วนในสมัยที่กัปพินาศไปด้วยน้ำ คำว่า แต่นั้นทีเดียวมหาเมฆยังกัปให้พินาศตั้งขึ้นดังนี้ นักศึกษาพึงให้พิสดารตามนัยที่กล่าวไว้ในตอนก่อน แต่ส่วนที่แปลกกันมีดังต่อไปนี้
คือเหมือนอย่างว่า ในที่นั้นดวงอาทิตย์ที่ ๒ ปรากฏขึ้น ในที่นี้ต้องว่า มหาเมฆน้ำกรดยังกัปให้พินาศตั้งขึ้น ฝนน้ำกรดนั้นชั้นต้นก็หลั่งฝนเม็ดละเอียดตกเต็มจักรวาลทั้งแสนโกฏิด้วยท่อธารใหญ่โดยลำดับ แผ่นดินและภูเขาเป็นต้นที่ฝนน้ำกรดตกถูกแล้วย่อมละลาย น้ำกรดนั้นถึงจะถูกลมพัดก็ทานไว้ได้โดยรอบด้าน น้ำกรดท่วมตั้งแต่แผ่นดินจนถึงพรหมโลกชั้นทุติยฌานภูมิ ทำพรหมโลก ๓ ชั้นให้ละลายในที่นั้นแล้ว ดำรงอยู่รดสกนิพรหม น้ำกรดนั้น สิ่งที่ข้าพเจ้าว่าเป็นสังขารแม้เพียงอุณูหนึ่งยังมีอยู่ตราบใด ก็ยังไม่ระงับไปตราบนั้น ครั้นท่วมสังขารทุกอย่างให้ไปตามน้ำหมดแล้ว ก็งวดถึงความสูญหายไปโดยพลัน อากาศเบื้องบนกับเบื้องล่างได้มืดมิดเป็นอันเดียวกัน คำทั้งหมดเช่นเดียวกับคำที่ข้าพเจ้าได้กล่าวไว้แล้ว ก็ในอธิการนี้ โลกนับอากัสสร-