ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๔๗๗] ส่วนในโคจรรูปทั้งหลาย มีรูปเป็นต้น ต่อจากปสาทรูปไป มีนัยดังต่อไปนี้ :-
รูป มีอันกระทบจักขุเป็นลักษณะ มีความเป็นวิสัยแห่งจักขุวิญญาณเป็นกิจ มีความเป็นโคจรแห่งจักขุวิญญาณนั่นแหละเป็นผล มีมหาภูตรูป ๔ เป็นเหตุใกล้
ก็แล ข้อที่รูปมีมหาภูตรูป ๔ เป็นปทัฏฐาน ฉันใด อุปาทายรูปทั้งปวงก็เป็นฉันนั้น แต่ในที่ใดมีความแปลกออกไป ข้าพเจ้าจักกล่าวในที่นั้น
รูปมีมากอย่าง ด้วยอำนาจแห่งสี มีสีเขียว สีเหลือง เป็นต้น
เสียง มีการกระทบหูเป็นลักษณะ มีความเป็นวิสัยแห่งโสตวิญญาณเป็นกิจ มีความเป็นโคจรแห่งโสตวิญญาณเป็นผล มีมากอย่างโดยนัยว่า มีเสียงกลอง เสียงตะโพน เป็นต้น
กลิ่น มีการกระทบจมูกเป็นลักษณะ มีความเป็นวิสัยแห่งฆานวิญญาณเป็นกิจ มีความเป็นโคจรแห่งฆานวิญญาณเป็นผล มีมากอย่างโดยนัยว่า มีกลิ่นรากไม้ กลิ่นแก่นไม้ เป็นต้น
รส มีการกระทบลิ้นเป็นลักษณะ มีความเป็นวิสัยแห่งชิวหาวิญญาณเป็นกิจ มีความเป็นโคจรแห่งชิวหาวิญญาณเป็นปัจจุปัฏฐาน มีมากอย่างโดยนัยว่า มีรสรากไม้ รสลำต้น เป็นต้น
[๔๗๘] อิตถินทรีย์ มีภาวะแห่งหญิงเป็นลักษณะ มีการประกาศว่าหญิงเป็นกิจ มีภาวะคือการกระทำเพศของหญิง นิมิตของหญิง กิริยาของหญิง และท่าทางของหญิง เป็นผล
ปุริสินทรีย์ มีภาวะแห่งชายเป็นลักษณะ มีการประกาศว่าชายเป็นกิจ มีภาวะคือการกระทำเพศของชาย นิมิตของชาย กิริยาของชาย และท่าทางของชาย เป็นผล