ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
รูป ๕ อย่าง มีจักขุรูปเป็นต้น ชื่อว่าปสาทรูป เพราะเป็นรูปใสผ่องดุจหน้าต่าง โดยเป็นปัจจัยรับอารมณ์ทั้งหลายมีรูปเป็นต้นได้ รูปนอกนี้ชื่อว่า นปสาทรูป เพราะเป็นรูปตรงกันข้ามจากปสาทรูปนั้น
ปสาทรูปนั้นเองรวมกับอินทรียรูป ๓ มีอิตถินทรีย์เป็นต้น ชื่อว่าอินทรียรูป เพราะอรรถว่าเป็นใหญ่ รูปที่เหลือ ชื่อว่าอนินทรียรูป เพราะเป็นรูปตรงกันข้ามจากอินทรียรูปนั้น
รูปที่ข้าพเจ้าจักกล่าวข้างหน้า ว่า กัมมัชรูป จัดเป็นอุปาทินนรูป เพราะเป็นรูปที่กรรมครอง รูปที่เหลือจัดเป็นอนุปาทินนรูป เพราะเป็นรูปตรงกันข้ามจากอุปาทินนรูปนั้น
[๔๘๘] รูปทั้งปวงอีกนั่นแล เป็น ๓ อย่าง ด้วยอำนาจแห่งติกะ (รูปหมวด ๓) คือ สนิทัสสนติกะและกัมมชาติติกะ ในรูปเหล่านั้น รูปอายตนะ ในโอฬาริกรูป ๑๒ เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆรูป (รูปที่เห็นได้และกระทบได้) โอฬาริกรูปที่เหลือ ๑๑ เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆรูป (รูปที่เห็นไม่ได้ แต่กระทบได้) สุขุมรูปทั้งสิ้น เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆรูป (รูปที่เห็นไม่ได้และกระทบก็ไม่ได้) รูป ๓ อย่าง ด้วยอำนาจแห่งสนิทัสสนติกะดังกล่าวมานี้ เป็นอันดับแรก
ส่วนรูป ๓ ด้วยอำนาจแห่งกัมมชาติติกะ พึงทราบดังนี้ คือ :-
รูปที่เกิดแต่กรรม ชื่อว่า กัมมชรูป รูปที่เกิดแต่ปัจจัยอื่นนอกจากกรรมนั้น คือ จิต ฤดู และอาหาร ชื่อว่า อกัมมชรูป รูปที่เกิดแต่ปัจจัยอะไร ๆ ก็มิใช่ ชื่อว่า เนวกัมมชนาอกัมมชรูป
รูปที่เกิดแต่จิต ชื่อว่า จิตตชรูป รูปที่เกิดแต่ปัจจัยอื่นจากจิตนั้น ชื่อว่า อจิตตชรูป รูปที่เกิดแต่ปัจจัยอะไร ๆ ก็มิใช่ ชื่อว่า เนวจิตตชนาอจิตตชรูป