ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
[๕๐๔] ก็แล ครั้นทราบอย่างนั้นแล้ว
เพื่อความแตกฉานแห่งความรู้ในขันธ์ทั้งหลายนั้นแหละ
ผู้มีปัญญาพึงทราบนัยสำหรับวินิจฉัย โดยชอบ คือ โดยลำดับ โดยความแปลกกัน โดยไม่หย่อน ไม่ยิ่ง โดยอุปมา โดยเป็นสิ่งพึงเห็นด้วยอาการทั้ง ๒ และโดยความสำเร็จเป็นประโยชน์แก่ผู้เห็น อย่างนั้น (ต่อไป)
ในนัย ๖ ประการนั้น ในข้อว่า “โดยลำดับ” มีวินิจฉัยว่า ลำดับมีมากอย่าง คือ ลำดับแห่งความเกิดขึ้น ลำดับแห่งการละ ลำดับแห่งการปฏิบัติ ลำดับแห่งภูมิ ลำดับแห่งการแสดง ในลำดับ ๕ อย่างนั้น ลำดับเช่นว่า “รูป (เกิด) เป็นกลละก่อน ต่อกลละไปเป็นอัพพุทะ” ดังนี้ ชื่อว่าลำดับแห่งความเกิดขึ้น ลำดับเช่นว่า “ธรรมทั้งหลายที่พึงละด้วยทัสสนะ (คือโสดาปัตติมรรค) ธรรมทั้งหลายที่พึงละด้วยภาวนา (คือสกทาคามิมรรค อนาคามิมรรค อรหัตตมรรค)” ดังนี้ ชื่อว่าลำดับการละ ลำดับเช่นว่า “สีลวิสุทธิ จิตตวิสุทธิ” ดังนี้ ชื่อว่าลำดับแห่งการปฏิบัติ ลำดับเช่นว่า “ธรรมทั้งหลายเป็นกามาวจร ธรรมทั้งหลายเป็นรูปาวจร” ดังนี้ ชื่อว่าลำดับแห่งภูมิ ลำดับเช่นว่า “สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔” หรือว่า “ทานกถา สีลกถา” ดังนี้ ชื่อว่าลำดับแห่งการแสดง
ในลำดับเหล่านั้น ก่อนอื่น ลำดับแห่งความเกิดขึ้นใช้ไม่ได้ในที่นี้ เพราะขันธ์ทั้งหลายมิได้เกิดขึ้นโดยกำหนดก่อนหลัง ดังกลละรูปเป็นต้น ลำดับแห่งการละก็ใช้ไม่ได้ เพราะขันธ์ที่เป็นกุศลและอัพยากฤตมิใช่สิ่งที่จะพึงละ ลำดับแห่งการปฏิบัติก็ใช้ไม่ได้