ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
ขาดเป็นต้น มีขึ้นแก่คนทุกคนผู้มีหัวใจ (ตำแหน่งสำคัญของร่างกาย) ถูกลมร้ายแทงเอา ทุกข์นี้เป็นทุกข์ คนทนไม่ไหว แก้ไขก็ไม่ได้ เพราะเหตุที่มรณะเป็นที่ตั้งแห่งทุกข์ (ที่กล่าวมาทั้งหมด) นั้น เพราะเหตุนั้น มรณะนี้ พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า เป็นทุกข์แท้
นี่เป็นวินิจฉัยในมรณะ
[๕๔๔] ในปกิณกทุกข์มีโศกเป็นต้น ความเร่าร้อนจิตแห่งบุคคลผู้ถูกทุกข์ มีเสียญาติไป เป็นต้น ชื่อว่าโศก โศกนั้น โดยความก็เป็นโทมนัสนั่นเอง ก็จริงแล แม้เป็นเช่นนั้น ก็ (มีลักษณะประจำตัวคือ) มีความตรอมตรมภายในเป็นลักษณะ มีความเกรียมใจเป็นกิจ มีความละห้อยหาเป็นผล ส่วนที่ว่า โศกเป็นทุกข์ พึงทราบว่า เพราะเป็นทุกขทุกข์ (คือเป็น ตัวทุกข์) และเพราะเป็นที่ตั้งแห่งทุกข์ด้วย เพราะเหตุนั้น นักปราชญ์จึงกล่าวคำประพันธ์ไว้ว่า :-
สตฺตานํ หทยํ โสโก ขเปฯ ตสฺมา ทุกฺโขติ วุจฺจติ.
โศกย่อมทิ่มแทงหัวใจของสัตว์ทั้งหลาย ดังลูกศรอาบยาพิษแทงเอา และยังเผาหัวใจอย่างร้ายแรงอีกด้วย ราวกะหลาวเหล็กเผาไฟ (ที่ทิ่มเข้าไป) เผาเอา และยังนำวิวริทุกข์ต่างโดยความเจ็บไข้ ความแก่และความตายมาอีกด้วย เหตุใด เพราะเหตุนั้น โศกนั้น พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า เป็นทุกข์
นี่เป็นวินิจฉัยในโศก