ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
สุดท้าย หรือชวนวิถีล้วน (ไม่มีตทารัมมณะ) ซึ่งปรารภกรรมหรือกรรมนิมิตนั้นเกิดขึ้น ครั้นจุติจิตนั้นดับไปแล้ว ปฏิสนธิจิตอันกำลังแห่งกิเลสที่ยังตัดไม่ได้ชักนำเข้าไปทางสุคติ ก็ปรารภกรรมหรือกรรมนิมิตที่มาปรากฏทาง (มโนทวาร) นั้นแลเกิดขึ้น นี่เป็นปฏิสนธิเป็นอดีตารมณ์บ้าง เป็นนวัตตัพพารมณ์บ้าง (เกิด) ในลำดับแห่งจุติซึ่งมีอารมณ์เป็นอดีต
บุคคลมีอนวัชชกรรมได้สั่งสมไว้อีกผู้หนึ่ง ในมรณสมัย มีสุคตินิมิตได้แก่ครรภรูปแห่งท้องมารดาในมนุษยโลกบ้าง ได้แก่ครรภรูปแห่งอุทยาน วิมานและกัปปพฤกษ์เป็นต้นในเทวโลกบ้าง มาปรากฏทางในมโนทวาร ด้วยอำนาจแห่งอนวัชชกรรมกามาวจร ปฏิสนธิจิตเกิดแก่บุคคลนั้นในลำดับแห่งจุติจิตตามลำดับจิตที่แสดงมาแล้วใน (ตอนว่าด้วย) ทุกคตินิมิตนั้นแล นี่เป็นปฏิสนธิที่เป็นปัจจุบันอารมณ์ (เกิด) ในลำดับแห่งจุติซึ่งเป็นอดีตารมณ์
อีกผู้หนึ่ง ในมรณสมัย พวกญาติย่อมทำอารมณ์ในปัญจทวารบอกว่า “นี่แน่พ่อ พุทธบูชาเราทำเพื่อประโยชน์แก่ท่าน ท่านจงยังจิตให้เลื่อมใสเถิด” ดังนี้บ้าง รูปารมณ์โดยเป็นเครื่องบูชา คือ มีช่อดอกไม้ และธงชัย ธงแผ่นผ้า เป็นต้น สัททารมณ์โดยเป็นการฟังธรรมและการบูชาด้วยเสียงดนตรีเป็นต้นบ้าง คันธารมณ์โดยเป็นกลิ่นธูปและเครื่องอบเป็นต้นบ้าง รสารมณ์โดยเป็นเครื่องลิ้มมีน้ำผึ้งและน้ำอ้อยเป็นต้น (โดย) บอกว่า “แน่พ่อ เชิญท่านชิมนี่ดู เป็นไทยธรรม ที่เราจะพึงให้เพื่อประโยชน์แก่ท่าน” ดังนี้บ้าง โผฏฐัพพารมณ์ โดยเป็นผ้ามีผ้าเมืองจีนและผ้าเมืองแขกเป็นต้น (โดย) บอกว่า “แน่พ่อ เชิญแตะนี่ดู เป็นไทยธรรมที่เราจะพึงให้เพื่อประโยชน์แก่ท่าน” ดังนี้บ้าง น้อมเข้าไปให้ ด้วยความที่มรณะใกล้เข้ามา ชวนะ ๕ และตทารัมมณะ ๒ เกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นในที่สุดแห่งโวฏฐัพพนะที่เกิดขึ้นตามลำดับในอารมณ์มีรูปเป็นต้น ที่มาปรากฏทางทวารนั้น เพราะภวาะที่ตนมีกำลังอ่อน ต่อบั้นจุติจิตดวง ๑ ทำอารมณ์แห่งภวังค์ให้เป็นอารมณ์เกิดขึ้น ในที่สุดแห่งจิตดั้งนั้น ปฏิสนธิจิตก็เกิดขึ้นในอารมณ์นั้นแหละ ซึ่งต้องอยู่ชั่วขณะจิตเดียว แม้ปฏิสนธินี้ก็เป็นปฏิสนธิเป็นปัจจุบันอารมณ์ (เกิด) ในลำดับแห่งจุติซึ่งเป็นอดีตารมณ์
[๖๒๖] ส่วนอีกผู้หนึ่ง สถิตอยู่ในสุคติ สำหรับบุคคลผู้ได้มหัคคตด้วยอำนาจฌานมีปฐวีสิณีสมาบัติเป็นอาทิ ในมรณสมัย กามาวจรกุศลกรรม กรรมนิมิต คตินิมิตอย่างใดอย่างหนึ่งบ้าง นิมิตปฐวีสิณีเป็นต้น หรือมหัคคตจิต มาปรากฏในมโนทวาร หรือมิฉะนั้นอารมณ์ประณีตอันเป็นเหตุเกิดกุศลมาปรากฏในจักขุทวาร