1
อติมหันตารมณ์
อารมณ์ที่มีกำลังมากที่สุด วิถีจิตดำเนินไปครบจนถึงตทาลัมพนจิต ซึ่งรับอารมณ์ต่อจากชวนจิต
ภาพรวม · Overview
กระบวนการเกิดดับของจิต
วิถีสังคหวิภาคอธิบายความเป็นไปของจิตที่รับรู้อารมณ์เป็นลำดับขณะ ไม่ได้เกิดขึ้นโดยไร้ระเบียบ แต่มีทวาร อารมณ์ และกิจของจิตเป็นเงื่อนไขสำคัญ แบ่งวิถีหลักเป็นปัญจทวารวิถีและมโนทวารวิถี พร้อมจำแนกกระบวนการตามอารมณ์ 6 ประเภท
เนื้อหา · Topics
วิถีจิต 2 ทางหลัก
1
ปัญจทวารวิถี
Five-door cognitive process
กระบวนการรับรู้อารมณ์ทางตา หู จมูก ลิ้น และกาย เมื่ออารมณ์มากระทบปสาทรูป จิตแต่ละขณะเกิดดับสืบต่อกันทำหน้าที่ตามลำดับ
เปิดเนื้อหาในคัมภีร์ →
2
มโนทวารวิถี
Mind-door cognitive process
กระบวนการรับรู้อารมณ์ทางใจ เกิดทางมโนทวาร โดยมีจิตทำกิจต่าง ๆ ต่อเนื่องกันเพื่อรู้อารมณ์และแล่นไปในวิถี
เปิดเนื้อหาในคัมภีร์ →การจำแนก · Classification
ปัญจทวารวิถี
ปัญจทวารวิถีจำแนกตามกำลังของอารมณ์ที่มากระทบทางตา หู จมูก ลิ้น และกาย เป็น 4 ประเภท
2
มหันตารมณ์
อารมณ์ที่มีกำลังมาก วิถีจิตดำเนินไปถึงชวนจิต แล้วสิ้นสุดโดยไม่มีตทาลัมพนจิตเกิดขึ้น
3
ปริตตารมณ์
อารมณ์ที่มีกำลังน้อย วิถีจิตดำเนินไปถึงโวฏฐัพพนจิต แต่ไม่มีกำลังพอให้ชวนจิตเกิดขึ้น
4
อติปริตตารมณ์
อารมณ์ที่มีกำลังน้อยที่สุด ทำให้ภวังคจิตไหว แต่ไม่อาจทำให้วิถีจิตเกิดขึ้นรับอารมณ์ได้
การจำแนก · Classification
มโนทวารวิถี
มโนทวารวิถีจำแนกตามความชัดเจนของอารมณ์ที่ปรากฏทางใจ เป็น 2 ประเภท
1
วิภูตารมณ์
อารมณ์ทางใจที่ปรากฏชัด วิถีจิตดำเนินจากมโนทวาราวัชชนจิตไปสู่ชวนจิต และอาจมีตทาลัมพนจิตเกิดสืบต่อ
2
อวิภูตารมณ์
อารมณ์ทางใจที่ปรากฏไม่ชัด วิถีจิตดำเนินไปถึงชวนจิต แล้วกลับเข้าสู่ภวังค์โดยไม่มีตทาลัมพนจิต
การจำแนก · Classification
อารมณ์ 6 ที่เป็นปัจจัยในวิถีจิต
วิถีจิตจำแนกได้ตามอารมณ์ที่ปรากฏ ได้แก่ อารมณ์ทางปัญจทวาร 5 และธรรมารมณ์ทางมโนทวาร
- รูปารมณ์
- สัททารมณ์
- คันธารมณ์
- รสารมณ์
- โผฏฐัพพารมณ์
- ธรรมารมณ์