Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

ผู้รื่นรมย์ด้วยดีกล่าวคือได้รับความรื่นรมย์ในกามสุข

[คำว่า สุร มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- เทพผู้รุ่งโรจน์ด้วยฤทธิ์ = สุรนฺติ อิทฺธิวิเสเสหิ ทิพพุพตฺตีติ สุรา (สุร ธาตุ = รุ่งโรจน์ + อ ปัจจัย)
- เทพผู้รื่นรมย์ด้วยดี = สุฏฺฐุ รมนฺตีติ สุรา (สุ บทหน้า + รมฺ ธาตุ = รื่นรมย์ + กวิ ปัจจัย)]

อสุระ (อสุร) คือ เทวดาผู้ไม่ใช่เทพในสวรรค์ชั้นบน หมายความว่า เทวดาผู้เป็นปฏิปักษ์กับเทพชั้นดาวดึงส์ หรือเทวดาที่คล้ายเทพชั้นดาวดึงส์ หมายถึง เทพเวปจิตติ และเทพปหาราทะเป็นต้น

อีกนัยหนึ่ง อสุระ คือ เทวดาชั้นต่ำ หมายถึง เทวดาชั้นต่ำที่ชื่อว่า วินิปาติกะ ซึ่งมีปยังกรมาตาและอุตตรมาตาเป็นต้น

อีกนัยหนึ่ง อสุระ คือ ผู้คล้ายเทวดาเป็นบางส่วน หมายถึง เวมานิกเปรตมีพญามราชเป็นต้น แม้เวมานิกเปรตก็ปรากฏว่าเป็นอสุรกายในบางที่

อีกนัยหนึ่ง อสุระ คือ ผู้ปราศจากคุณลักษณะของเทวดาโดยสิ้นเชิง หมายถึง สัตว์นรกที่เกิดในโลกันตรินรก (นรกที่อยู่ริมขอบโลก) แม้สัตว์นรกนั้นก็กล่าวว่าเป็นอสุรกาย ในอรรถกถาพุทธววงศ์ อรรถกถานิทานสังยุต และชาติทุกขนิเทศ

อีกนัยหนึ่ง อสุระ คือ ผู้ปราศจากความเป็นเทวดาโดยสิ้นเชิง หมายถึง กาลกัญชิกเปรต

พึงทราบการจำแนกเนื้อความด้วยประเภทของอสุรกาย ๕ จำพวกเช่นนี้ นอกจากนั้นในคัมภีร์อรรถกถาได้อธิบายว่า จตฺตาโรปิ อปายา อสุรกาย์ (แม้อบายภูมิทั้ง ๔ ก็ชื่อว่า อสุรกาย) ในพระสูตรนี้ว่า

ทิพฺพา วต โภ กายา ปริหายิสฺสนฺติ, ปริปูริสฺสนฺติ อสุรกาย.

“ท่านผู้เจริญ กายทิพย์จักเสื่อมหนอ อสุรกายจักเต็ม”

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka