Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

อธิบายรูปภูมิ ๑๖ ชั้น

๗. พรหม คือ ผู้เจริญรุ่งเรือง กล่าวคือเข้าถึงความเจริญงอกงามไพบูลย์ด้วยคุณธรรมมีฌานเป็นต้นอันประณีตยิ่ง

เมื่อควรกล่าวว่า พรหมผู้ยิ่งใหญ่ ชื่อว่า มหาพรหม พึงลบคำว่า มหา (ยิ่งใหญ่)

[คำว่า พรหมปาริสชชา, พรหมปุโรหิตา มาจากศัพท์เดิมว่า มหาพรหมปาริสชชา (บริวารของมหาพรหม), มหาพรหมปุโรหิตา (ปุโรหิตของมหาพรหม) โดยลบ มหา ศัพท์เพื่อย่อคำตามหลักภาษา]

ปาริสัชชา คือ พรหมผู้มีในบริษัท

อีกนัยหนึ่ง ปาริสัชชา คือ พรหมผู้เกิดในบริษัท หมายความว่า พรหมบริวาร

[คำว่า ปาริสชชา มีความหมาย ๒ ประการ คือ

- พรหมผู้มีในบริษัท = ปริสติ ภวาติ ปาริสชชา (ปริสา ศัพท์ + ณ ปัจจัยในภวัตทิต)

- พรหมผู้เกิดในบริษัท = ปริสติ ชาตาติ ปาริสชชา (ปริสา ศัพท์ + ณ ปัจจัยในชาตทิต)]

พรหมปาริสัชชา (พรหมชั้นปาริสัชชา) คือ พรหมผู้เป็นบริวารของท้าวมหาพรหม

ปุโรหิตา คือ พรหมผู้ดำรงอยู่ในฐานะอันสูงส่ง

พรหมปุโรหิตา (พรหมชั้นปุโรหิต) คือ พรหมผู้เป็นปุโรหิตของท้าวมหาพรหม

มหาพรหม คือ พรหมผู้ยิ่งใหญ่ หมายความว่า พรหมผู้เป็นใหญ่ที่ปรากฏในสังขารุปปตติสูตรด้วยพระดำรัสว่า

สหสฺโส พรหมุมา ทุวิสหสฺโส พรหมุมา ติสหสฺโส พรหมุมาตอาทินา.๑๒

“พรหมผู้ครอบงำ ๑,๐๐๐ จักรวาลด้วยรัศมีในกาย พรหมผู้ครอบงำ ๒,๐๐๐ จักรวาลด้วยรัศมีในกาย พรหมผู้ครอบงำ ๓,๐๐๐ จักรวาลด้วยรัศมีในกาย” เป็นต้น

ในพระบาลีนั้น พระดำรัสว่า “พรหมผู้ครอบงำ ๑,๐๐๐ จักรวาลด้วยรัศมีในกาย” คือ พรหมผู้เป็นใหญ่ใน ๑,๐๐๐ จักรวาล

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka