Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

๑๒. คำว่า อากาสานัญจายตนภูมิ (อากาสานัญจายตนภูมิ) นี้ มีความหมายว่า ขันธ์ ๔ ที่ชื่อว่า อากาสานัญจายตนะ ย่อมมีแผ่ไปสู่สถานที่คืออากาศเพียงใด สถานที่คืออากาศที่กอปรด้วยขันธ์นั้น ชื่อว่า อากาสานัญจายตนภูมิ

ภูมิอื่นก็เช่นเดียวกัน

อธิบายคาถาสรุป

๑๓. พึงประกอบบทว่า ปุถุชน พระโสดาบัน และพระสกทาคามี ย่อมไม่ไปอุบัติในหมู่พรหมชั้นสุทธาวาสโดยประการทั้งปวง

การปฏิเสธพรหมผู้ดำรงอยู่ในอนาคามิมรรคในภูมิชั้นสุทธาวาส ย่อมมีด้วยการปฏิเสธพระสกทาคามี ฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่าพระอริยบุคคล ๓ จำพวกชั้นสูงมีอยู่ในภูมิชั้นสุทธาวาสด้วยคาถานี้

คำว่า เสสฏฐาเนสุ (ในภูมิที่เหลือ) คือ ในภูมิ ๒๑ ชั้นนอกจากภูมิชั้นสุทธาวาส ๕ อสัญญสัตวภูมิ และอบายภูมิ

คำว่า อนริยา (ผู้ที่มิใช่พระอริยเจ้า) คือ ปุถุชน

อธิบายหมวด ๔ แห่งการปฏิสนธิ

๑๖. คำว่า โอภกุฎติกฺขเณ (ในขณะที่ก้าวลง) คือ ในขณะปฏิสนธิ การปฏิสนธิเรียกว่า การก้าวลง เพราะการก้าวลงคือการเข้าไปในภพอื่น

พึงประกอบบทว่า ถัดจากนั้นจึงเป็นภวังคจิต

บางคนสารยายว่า ภวคุคปริโยสาเน (ในที่สุดแห่งภวังค์) ข้อความนั้นไม่สมควร

๑๗. ซัจจันธะ คือ คนตาบอดแต่กำเนิด

อาทิ (เป็นต้น) ศัพท์[ในคำว่า ซจุจนฺธาทีนี้ (แก่หมู่มนุษย์ผู้ที่ตาบอดแต่กำเนิดเป็นต้น)] ทำหน้าที่รวบรวมคนหูหนวกแต่กำเนิด คนมีจมูกไม่รับกลิ่นแต่กำเนิด คนเป็นใบ้แต่กำเนิด คนปัญญาอ่อนแต่กำเนิด คนเป็นบ้าแต่กำเนิด บัณเฑาะว์ อุภโตพยัญชนก และคนติดอ่างเป็นต้น

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka