ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
อีกนัยหนึ่ง คำว่า อุปปชช เป็นบทนิบาตหนึ่งที่เป็นไปในภพถัดไป เหมือนคำว่า
เปจจ (ในภพหน้า)
[ฉบันฉัฏฐสังคายนาและฉบับมหาจุฬาฯ ในปัจจุบันมีรูปว่า อุปปชช วา หรือ อุปปชเช วา
ไม่มีรูปว่า อุปปชเชว พระฎีกาจารย์กล่าวถึงรูปว่า อุปปชเชว (อุปปชช + เอว) ตามฉบับใบลานที่
พบในสมัยนั้น]
(๑๕๒) ในคัมภีร์วิภาวนีกล่าวว่า “อุปปัชชเวทนียะ คือ กรรมที่เข้าถึงแล้วพึงเสวย
ในภพถัดไปจากภพนี้” ข้อความนั้นไม่งาม ดังพระบาลีตรัสว่า
อุปปชฺช วา วิปากํ ปฏิลภเวทติ๔๗
“หรือเข้าถึงแล้วเสวยผล”
คำว่า ปริยายะ คือ วาระที่เวียนมาเสมอ
คำว่า อปรปริยายะ คือ วาระอื่นที่เวียนมาเสมอ กล่าวคือ การเวียนมาของอัตภาพ
อื่นจากอัตภาพปัจจุบันและภพถัดไปที่ยังไม่มาถึงดังคัมภีร์มหาฎีกาและอังคุตตร-ฎีกากล่าวว่า
อปรปริยาเยติ ทิฏฐธมฺมานนุตรานาคตโต อญฺญสฺมี อตฺตภาวปริยาเย อตฺตภาว-
ปริวตฺเต.๔๘
“คำว่า อปรปริยาเย คือ ในการเวียนมาแห่งอัตภาพอื่นจากอัตภาพปัจจุบันและ
ภพถัดไปที่ยังไม่มาถึง”
ในพระสูตรพบปาฐะ ๒ อย่างว่า “อุปเร วา ปริยาเย” หรือ “อปราปเร ปริยายe”
ถ้ามีปาฐะหลัง โปรดทราบการลบศัพท์หนึ่งว่า อปร ที่อยู่กลางในที่นี้ [คือมีรูปเดิมว่า
อปราปปริยาย ลบ อปร ศัพท์กลาง] แต่ภอภิธัมมัตถสังคหะฉบับใบลานพบ อปราปริย ศัพท์
ที่ทำทีฆะกลางบทและไม่มี ยา อักษร คำนั้นไม่พบในคัมภีร์อรรถกถาทั้งหลาย และไม่
สอดคล้องกับพระบาลี