Paramatthadipani

คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

อปรปริยายเวทนียกรรม คือ ชวนเจตนา ๕ ดวงในท่ามกลางที่มีกำลังมากและเป็นแก่นสาร ให้ผลเร็วไม่ได้ แต่ดำรงอยู่นาน ดังนั้น เมื่อได้โอกาสย่อมให้ปฏิสนธิ ๕ ครั้ง เริ่มจากภพที่ ๓ เป็นต้นไปแล้วให้ผลในปวัตติกาลได้ตลอดแสนกัปตราบจนสังสารวัฏยังดำเนินไปอยู่

อโหสิกรรม คือ กรรม ๓ อย่าง[แรก]ที่ไม่ได้โอกาสให้ผลตามขอบเขตของตนๆ ขอบเขตของกรรมแรกกำหนดด้วยการจุติจากภพนี้ ขอบเขตของกรรมที่ ๒ กำหนดด้วยการจุติจากภพถัดไป ขอบเขตของกรรมที่ ๓ กำหนดด้วยการจุติโดยการปรินิพพาน

อธิบายกรรม ๔ โดยเนื่องด้วยภูมิแห่งการให้ผล

๕๓. คำว่า ปากฎฐานุวเสน (โดยเนื่องด้วยภูมิแห่งการให้ผล) พึงประกอบบทว่าเช่นเดียวกันนี้ คือชื่อว่ากรรม มี ๔ อย่างโดยเนื่องด้วยภูมิแห่งการให้ผลมีอบายภูมิเป็นต้น

๕๔. คำว่า ตตฺถ คือ ในบรรดากรรม ๔ อย่างมีอกุศลเป็นต้นนั้น

คำว่า กมุมทวารวเสน (ด้วยการจำแนกตามทวารของกรรม) มีความหมายว่าด้วยการจำแนกตามทวารของกรรมมีกายทวารเป็นต้นที่ทำกรรมให้สำเร็จ

อธิบายอกุศลกรรม

อธิบายอกุศลกายกรรม

๕๕. เจตนาทำให้ปลงชีวิต ชื่อว่า ปาณาติบาต การปลงชีวิตในที่นี้ คือการทำชีวิตให้หมดสิ้นไปด้วยกำลังของความเพียรที่ไม่ให้ชีวิตดำเนินไปตามสภาพของตน

เจตนาทำให้ถือเอาของที่เขามิได้ให้ ชื่อว่า อทินนาทาน

เจตนาให้ประพฤติมิชอบในวัตถุกามที่เรียกว่าผู้ไม่ควรเสพ ชื่อว่า กาเมสุมิจฉาจารา

ปาณาติบาต คือ เจตนาปลงชีวิตของผู้รู้ว่าเป็นสัตว์มีชีวิต ซึ่งก่อให้เกิดความเพียรทางกายหรือวาจาที่ตัดกระแสชีวิตินทรีย์ ส่วนผู้ปลงชีวิตินทรีย์ตนเอง ไม่ชื่อว่าปาณาติบาต

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka