คัมภีร์ปรมัตถทีปนี

อธิบายอกุศลวจีกรรม

๕๖. คำว่า มุสา เป็นบทนิบาตที่เป็นไปในอรรถว่า เท็จ

เจตนาทำให้พูดเท็จ ชื่อว่า มุสาวาท (การพูดเท็จ)

เจตนาทำลาย คือกำจัดความสามัคคีกล่าวคือความเบิกบานใจร่วมกันผู้อื่น

ชื่อว่า ปิสุณา

        อีกนัยหนึ่ง เจตนาทำให้ผู้ฟังรักตนและไม่พอใจคนอื่น ชื่อว่า ปิสุณา ด้วยนิรุตตินัย

        วาจา คือ เจตนาทำให้พูดจา

        ปิสุณวาจา (การพูดให้ร้ายลับหลัง) คือ เจตนาทำให้พูดทำลายความสามัคคี

[คำว่า ปิสุณา มีความหมาย ๒ ประการ คือ

- เจตนาทำลายความสามัคคี = ปิสติ เอตายาติ ปิสุณา (ปิส ธาตุ = ทำลาย + อุณ

ปัจจัย)

- เจตนาทำให้ผู้ฟังรักตนและไม่พอใจคนอื่น = อตฺตโน ปิยภาว์ ปเรสญฺจ มิตฺตสุญฺญภาว์

กโรติ เอตายาติ ปิสุณา (มีรูปเดิมว่า ปิสฺสุญฺกรณจ ลบอักษร คือ ย, ณฺกร ถด้วยนิรุตตินัย)]

ผรุสา คือ เจตนาแผ่ไปเผาผลาญจิตของผู้ฟัง

ผรุสวาจา คือ เจตนาทำให้พูดแผ่ไปเผาผลาญจิตของผู้ฟัง

ส้มผะ คือ ถ้อยคำทำลายสุขและประโยชน์ที่สัตบุรุษพึงได้รับ กล่าวคือ กำจัด

ทางแห่งประโยชน์สุข

        อีกนัยหนึ่ง ส้มผะ คือ ถ้อยคำทำให้เสียสุขและประโยชน์