ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
[คำว่า สมผ มีความหมาย 2 ประการ คือ
- ถ้อยคำทำลายสุขและประโยชน์ = สํ สุขํ หิตญฺจ ผลติ วิสติ วินาเสติ หิตสุขมคุค์
ภินฺทตีติ สมผํ (สํ บทหน้า + ผล ธาตุ + กุวิ ปัจจัยในกัตตุสาธนะ)
- ถ้อยคำทำให้เสียสุขและประโยชน์ = สํ สุขํ หิตญฺจ ผลติ ภิชฺชติ เอเตนาติ สมผํ
(สํ บทหน้า + ผล ธาตุ + กุวิ ปัจจัยในกรณสาธนะ]
คำนี้เป็นชื่อของเรื่องนิยายมีการลักพานางสีดาในการตยุทธ์เป็นต้นซึ่งวิจิตรด้วย
ความคิดประพันธ์ ปราศจากอรรถและธรรม ไม่แสดงอรรถ ธรรม หรือวินัยอย่างใดอย่างหนึ่ง
ที่แสดงเหตุผลเพื่อให้เข้าใจประโยชน์ในภพนี้หรือประโยชน์ในภพหน้า
สัมผัปปลาปะ (การพูดไร้สาระ) คือ เจตนาทำให้กล่าวถ้อยคำที่ทำลายสุขและ
ประโยชน์โดยประการต่างๆ
การพูดเท็จ คือ อกุศลเจตนาที่ก่อให้เกิดความเพียรทางกายและวาจาของคนโกง
โดยมุ่งจะหลอกลวงคนอื่น หากทำให้คนอื่นเสียประโยชน์ก็ล่วงกรรมบถ ถ้าเป็นอย่างอื่นก็
เป็นเพียงกรรม
[ถ้าการพูดเท็จไม่ทำให้คนอื่นเสียประโยชน์ก็ไม่ล่วงกรรมบถ จึงไม่ส่งผลในปฏิสนธิกาล
แต่เป็นกรรมธรรมดาที่ส่งผลในปวัตติกาลเท่านั้น]
อนึ่ง กรรมบถ คือ ทางเกิดแห่งกรรมที่ส่งผลปฏิสนธิ อุปมาว่าที่เกิดฝุ่นธุลีเรียกว่า
รชปถ (ทางเกิดธุลี) ฉันใด การปรุงแต่งกายวาจาใจซึ่งก่อให้เกิดกรรมส่งผลปฏิสนธิแก่
เหล่าสัตว์ที่ประจักษ์อยู่ในโลก หรือเป็นฐานะที่เกิดกรรมนั้น เรียกว่า กรรมบถ เพราะเป็น
ทางเกิดแห่งกรรมที่ส่งผลให้ปฏิสนธิ ฉันนั้น
ถามว่า : การกระทำเหล่านั้นคืออะไร
ตอบว่า : คือกิจ 10 อย่างที่ถึงพร้อมด้วยองค์ประกอบมีการปลงชีวิตเป็นต้น
ในอกุศล และการงดเว้นจากการปลงชีวิตในกุศล