ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ถามว่า : เหตุใดอุทัจจเจตนาจึงถูกยกเว้นในที่นี้
ตอบว่า : เพราะไม่ให้ผลปฏิสนธิ
ถามว่า : รู้ได้อย่างไร
ตอบว่า : เพราะในคัมภีร์ธรรมสังคณีไม่ตรัสอุทัจจเจตนาไว้ในธรรมที่ควรกำจัดด้วยโสตาปัตติมรรค แต่ตรัสไว้ในธรรมที่ควรกำจัดด้วยมรรคขั้นสูง [คือสกทาคามิมรรค อนาคามิมรรค และอรหัตตมรรค] ดังพระพุทธวจนะว่า
จตฺตาโร ทิฏฐิคตสมฺปยุตฺตา จิตฺตุปปาทา วิจิกิจฉาสหคโต จิตฺตุปปาโท, อิเม ธมฺมา ทสสุเนน ปหาตพฺพา.๙๑
“จิตและเจตสิกที่ประกอบด้วยความเห็นผิด ๔ ดวง และจิต และเจตสิกที่เกิดร่วมกับวิจิกิจฉา ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าพึงกำจัดด้วยโสตาปัตติมรรค”
อุทุกจสหคโต จิตฺตุปปาโท, อิเม ธมฺมา ภาวนาย ปหาตพฺพา.๙๒
“จิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกับอุทัจจะ ธรรมเหล่านี้ชื่อว่าพึงกำจัด ด้วยมรรคขั้นสูง”
ส่วนจิตอื่นจากนี้ ตรัสไว้ในคัมภีร์ธรรมสังคณีนั้นว่า
จตฺตาโร ทิฏฐิคตวิปปยุตฺตจิตฺตุปปาทา เทว ปฏิฆสมฺปยุตฺตจิตฺตุปปาทา จ สิยา ทสสุเนน ปหาตพฺพา, สิยา ภาวนาย ปหาตพฺพา.๙๓
“จิตและเจตสิกที่ไม่ประกอบด้วยความเห็นผิด ๔ ดวง และจิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกับปฏิฆะ บางอย่างพึงกำจัดด้วยโสตาปัตติมรรค บางอย่างพึงกำจัดด้วยมรรคขั้นสูง”
[จิตและเจตสิก ๖ ดวงที่พึงกำจัดด้วยโสตาปัตติมรรค คือ จิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกับกรรมถึงความเป็นกรรมบท ส่วนจิตและเจตสิกที่พึงกำจัดด้วยมรรคขั้นสูง คือ จิตและเจตสิกที่ไม่ถึงความเป็นกรรมบท เกิดขึ้นด้วยความยินดีในฌานเป็นต้น]