ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
โรคที่เกิดกับการบำรุงรักษาไม่สม่ำเสมอ คือ โรคที่เกิดขึ้นด้วยการตกลงไปหรือ
การลื่นล้มเป็นต้นจากที่นั้นๆ หรือในที่นั้นๆ ของผู้ที่รีบร้อนโดยทำตนให้ถึงความวิบัติที่ไม่
สม่ำเสมอมากมาย
โรคที่เกิดจากความเพียร[ของตนหรือของผู้อื่น] คือ โรคที่เกิดขึ้นด้วยความเพียร
ที่ตนหรือผู้อื่นคือพระราชา โจร คนมีเวร อมนุษย์ ยักษ์ร้าย เทวดา หรือสัตว์ร้ายเป็นต้น
กระทำไว้ โดยแท้จริงแล้ว เทวดาผู้โกรธขึงย่อมทำลายประเทศ แว่นแคว้น หรือเกาะทั้งหมด
โดยสิ้นเชิงได้ฉับพลัน เหมือนการทำลายแคว้นทัณฑกะ แคว้นมัชฌะ แคว้นกลิงคะ และ
แคว้นมาตังคะ หรืออาจปล่อยยักษ์ร้ายหลายพันเหมือนในเมืองเวสาลี หรือปล่อยรากษส
เหมือนในเมืองสุวรรณภูมิ ดังพระพุทธวจนะในอังคุตตรนิกายว่า
ยุกขา วาเพ อมนุสฺเส โอสสชุชนฺติ. เตน พหุมุสฺสา กาลัง กโรนฺติ.๑๓๔
“พวกรักษ์ย่อมปล่อยอมนุษย์ผู้ดุร้าย มนุษย์จำนวนมากจึงเสียชีวิต”
ในคัมภีร์อรรถกถากล่าวว่า
ยุกขาติ ยุกขาธิปติโน. วาเพ อมนุสฺเส โอสสชุชนฺติ ติ จณฺเท ยุกเข มนุสฺสปเถ
วิสสุชุชนฺติ. เต ลทฺโรกาสา มหาชน์ ชีวิตกฺขย ปาเปนฺติ.๑๓๕
“คำว่า พวกรักษ์ คือ พวกหัวหน้ายักษ์”
“คำว่า ย่อมปล่อยอมนุษย์ผู้ดุร้าย คือ ปล่อยยักษ์ที่ดุร้ายในหนทางสัญจรของ
มนุษย์เมื่อยักษ์ได้รับโอกาสย่อมทำให้มหาชนสิ้นชีวิตได้”
ในพระบาลีนั้น พระดำรัสว่า “ย่อมปล่อย” หมายความว่า เหล่ายักษ์เสนาบดี
ผู้ปราศจากศรัทธาด้วยเห็นมนุษย์มีข้อประพฤติไม่งามอยู่เสมอ จึงไม่คุ้มครองมนุษย์เหมือน
ในกาลก่อน จึงมิควรจะกล่าวถึงแคว้น นคร นิคม หมู่บ้าน หรือบุคคลนั้นๆ
พึงกล่าวถึงกัปคือศาสตราวุธ ความอดอยาก และโรคที่แสดงไว้ในอังคุตตรนิกาย
ในที่นี้