ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
“ความเย็นเป็นเตโชธาตุนั่นเอง เพราะพบว่าความเย็นทำให้สุกงอมได้ในเวลา
น้ำค้างตกเป็นต้น”
ถามว่า : พระอรรถกถาจารย์กล่าวว่า วาโยธาตุมีลักษณะตึง และไม่เกิดขึ้นใน
เสาหินเป็นต้นที่แข็งเป็นแท่งทึบมิใช่หรือ
ตอบว่า : ไม่พึงกล่าวอย่างนั้น เพราะปฐวีธาตุในเสาหินเป็นต้นถึงความมั่นคงมี
กำลังมากได้ เนื่องจากได้รับอุปถัมภ์จากวาโยธาตุที่เกิดร่วมกับตน
๕. จักขุ คือ รูปบอกที่เสมอกันและที่ไม่เสมอกัน หมายความว่า ชี้แนะที่เสมอกัน
และที่ไม่เสมอกัน เพราะการรับรู้รูปดังกล่าวมีจักขุประสาทเป็นเหตุ
อีกนัยหนึ่ง จักขุ คือ รูปยินดีรูปารมณ์ เพราะไม่ทอดทิ้งรูปารมณ์ที่มาปรากฏ
อีกนัยหนึ่ง จักขุ คือ รูปแสดงรูปารมณ์
[คำว่า จกฺขุ มีความหมาย ๓ ประการ คือ
- รูปบอกที่เสมอกันและที่ไม่เสมอกัน = จกฺขติ สมวิสม์ อาจิกฺขตีติ จกฺขุ (จกฺข ธาตุ =
บอก + ณุ ปัจจัย)
- รูปยินดีรูปารมณ์ = รูปี อสุสาเทตีติ จกฺขุ (จกฺข ธาตุ = ยินดี + ณุ ปัจจัย)
- รูปแสดงรูปารมณ์ = รูปี วิภาเวตีติ จกฺขุ (จกฺข ธาตุ = แสดง + ณุ ปัจจัย)]
โสตฺด คือ รูปได้ยิน
อีกนัยหนึ่ง โสตฺด คือ รูปทำให้ผู้ฟังได้ยิน
[คำว่า โสต มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- รูปได้ยิน = สุณาตีติ โสตํ (กัตตุสาธนะ)
- รูปทำให้ผู้ฟังได้ยิน = สุณนฺติ เอเตนาติ โสตํ หรือ สุยยุนฺติ เอเตนาติ โสตํ (กรณ-
สาธนะ)]
ฆานะ คือ รูปรับกลิ่น