ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
[คำว่า กพฺพีการอาหาร มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- อาหารที่ทำเป็นคำๆ = กพฺพีกาโร จ โส อาหาโร จาติ กพฺพีการหาโร (วิเสสนบุพพบท
กรรมธารยสมาส)
- สารอาหารในคำข้าว = กพฺพีการเร อาหาโร กพฺพีการหาโร (สัตตมีตัปปุริสสมาส)]
ส่วนโดยองค์ธรรม อาหารรูปในที่นี้ คือสารอาหารที่ละเอียดอ่อนยิ่ง เป็นส่วน
สำคัญที่แล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่ ก่อให้เกิดแรงอุปถัมภ์
ในพากย์นั้น คำว่า “สารอาหารที่แล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่” หมายความว่า
อาหารที่กลืนกินแล้วตั้งอยู่ในกระเพาะ ย่อมถูกไฟธาตุย่อยอาหารแบ่งออกเป็นห้าส่วนโดย
ความเป็นสารอาหารเป็นต้น
[ส่วนทั้งห้า คือ ส่วนหนึ่งถูกพยาธิกิน ส่วนหนึ่งถูกไฟในท้องเผาผลาญ ส่วนหนึ่งเป็นปัสสาวะ
ส่วนหนึ่งเป็นอุจจาระ ส่วนหนึ่งเป็นสารอาหาร]
ในเรื่องนั้น ส่วนที่ละเอียดอ่อนประณีต ชื่อว่า สารอาหาร มีชื่อเรียกทางคัมภีร์
สันสกฤตว่า รสธาตุ สารอาหารได้แผ่ขึ้นมาจากกระเพาะด้วยแรงไฟธาตุย่อยอาหาร แล้ว
แผ่ซ่านไปตลอดอวัยวะน้อยใหญ่ในร่างกายทุกส่วนทั้งเบื้องบนเบื้องล่างตามเส้นเอ็นที่นำ
สารอาหารไป ข้าพเจ้า[พระฎีกาจารย์]จึงกล่าวว่า “แล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่”
คำว่า “ก่อให้เกิดแรงอุปถัมภ์” หมายถึง สารอาหารที่เป็นส่วนสำคัญซึ่งก่อให้เกิด
แรงอุปถัมภ์ ความจริงสารอาหารเมื่อดำรงอยู่ในกระเพาะแล้ว ย่อมก่อให้เกิดแรงอุปถัมภ์
แก่มหาภูตรูปภายในร่างกายทั้งหมด
(๑๘๙) ในคัมภีร์วิภาวนี มีปาฐะว่า “องคมงฺคานุสาริรสสหสงขตา (กล่าวคือการ
ซ่านไปแห่งรสที่แล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่)” ปาฐะนั้นไม่ถูกต้อง
[คัมภีร์วิภาวนี ฉบับสังคายนาและฉบับมหาจุฬาฯ มีรูปว่า องคมงฺคานุสาริรสสสารสงขตา
(กล่าวคือสารอาหารที่แล่นไปตามอวัยวะน้อยใหญ่) รูปนี้ได้ความหมายถูกต้อง และเหมือนกับฉบับ