ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
“ปสาทรูปที่เกิดอาศัยมหาภูตรูป ๔”
รูปีนํ ธมฺมานํ อายุ.๖๑
“อายุของธรรมทั้งหลายที่มีรูป”
ด้วยเหตุนี้ จึงไม่ควรดำริอย่างนั้น พึงวินิจฉัยว่าแม้ลักขณรูปก็มีอย่างละรูปใน
รูปกลาปหนึ่งเหมือนอุปาทายรูปอย่างอื่น
คำว่า เอกนิสสยะ (มีที่ตั้งเหมือนกัน) หมายถึง มีที่ตั้งคือมหาภูตรูปเหมือนกัน
เอก ศัพท์ในที่นี้ย่อมสมควรในอรรถว่า “เหมือนกัน” เพราะมีมหาภูตรูป ๔ เป็น
ที่อาศัย[เหมือนกัน]
รูปที่ประกอบด้วยลักษณะ ๓ มีการเกิดขึ้นขณะเดียวกันเป็นต้น ย่อมดำเนินไป
ด้วยกัน ฉะนั้น ท่านจึงกล่าวว่า สหวุตฺติโน (ดำเนินไปด้วยกัน)
๔๖. คำว่า ทสก คือ กลุ่มรูปที่มีจำนวน ๑๐ อย่าง
อีกนัยหนึ่ง ทสก คือ กลุ่มแห่งรูป ๑๐ อย่าง
[คำว่า ทสก มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- กลุ่มรูปที่มีจำนวน ๑๐ อย่าง = ทส ปริมาณานิ อสฺสาติ ทสกํ (ลง ก ปัจจัยในอรรถ
ปริมาณะ)
- กลุ่มแห่งรูป ๑๐ อย่าง = ทสนุต์ สมูโห ทสุก์ (ลง ก ปัจจัยในอรรถสมุหะ)]
คำว่า จกฺขุทสก คือ กลุ่มรูป ๑๐ อย่างที่กำหนดด้วยจักษุ
อีกนัยหนึ่ง จกฺขุทสก คือ กลุ่มรูปที่มีจักษุเป็นประธาน
[คำว่า จกฺขุทสก มีความหมาย ๒ ประการ คือ
- กลุ่มรูป ๑๐ อย่างที่กำหนดด้วยจักษุ = จกฺขุนา อุปลกฺขิตํ ทสก์ จกฺขุทสก์ (ตติยา-
ตัปปุริสสมาส)
- กลุ่มรูปที่มีจักษุเป็นประธาน = จกฺขุปธานํ ทสก์ จกฺขุทสก์ (วิเสสนบุรพบท กรรม-
ธารยสมาส)]