ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ปริจเฉทที่ ๖ รูปสังคหะ (ประมวลสรุป) ๖๔๑
พระดำรัสว่า “ศพเน่า” เป็นต้น แสดงอารมณ์ที่ไม่น่าปรารถนา แต่ก็มีเหล่าสัตว์ที่เกิดขึ้นในอารมณ์ที่น่าปรารถนา เช่น เนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง และน้ำอ้อย”
พึงทราบความหมายตามนัยแห่งพระบาลีในบท ๒ บทแรก [คือ อณฑช และ ชลาพุช] ดังนี้
อณฺฑหะ คือ ฟองไข่
ชลาพุ คือ มดลูก
อณฺฑชะ หมายถึง เหล่าสัตว์ผู้เกิดคือออกมาจากฟองไข่
ชลาพุชะ หมายถึง เหล่าสัตว์ผู้เกิดคือออกมาจากมดลูก”
ในเรื่องนี้ สัททนีติปกรณ์กล่าวว่า
ชรํ ชีรณํ เภทำ ยาติ อุปปตีติ ชลาพุ.๗
“ชลาพุ คือ อวัยวะเข้าถึงความเสียหาย”
อีกนัยหนึ่ง คำว่า ชละ คือ น้ำใสที่เกิดครั้งแรกในครรภ์
ชลาพุ คือ อวัยวะปิดบังน้ำใส หรืออวัยวะรักษาน้ำใส หมายถึง มดลูกที่ห่อหุ้มครรภ์
[คำว่า ชลาพุ มีความหมาย ๓ ประการ คือ
- อวัยวะเข้าถึงความเสียหาย = ชรํ ชีรณํ เภทำ ยาติ อุปปตีติ ชลาพุ (ชร บทหน้า + ยา ธาตุ + ณุ ปัจจัย)
- อวัยวะปิดบังน้ำใส = ชล่ อาวุนาติ ปฏิจุฉาเทตีติ ชลาพุ (ชล บทหน้า + อา บทหน้า + วุ ธาตุ + ณุ ปัจจัย)
- อวัยวะรักษาน้ำใส = ชล่ อวติ รกฺขตีติ ชลาพุ (ชล บทหน้า + อว ธาตุ + ณุ ปัจจัย)]
สังเสหะ คือ ที่ชื้นแฉะ หมายถึง ที่เปียกชุ่มมีปลาเน่า เนยใสและน้ำมัน ภายในดอกบัว ภายในปล้องไม้ไผ่ โพรงไม้ ดอกไม้ และผลไม้เป็นต้น
โอปปาติกะ คือ เหล่าสัตว์ที่เกิดเหมือนผุดขึ้นมาจากที่นั้นๆ เพราะมีอวัยวะน้อยใหญ่ครบถ้วนในขณะอุบัติ