ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
“พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ‘รูปายตนะจักไม่เกิดขึ้นแก่เหล่าสัตว์ ผู้ถือกำเนิดใน
ครรภ์ เกิดขึ้นดำรงอยู่ภายในสัปดาห์ที่ ๑๑ เป็นปัจฉิมภพิกบุคคล แต่จักขายตนะจักเกิดขึ้น
โดยแท้’ และตรัสว่า ‘ถามว่า : รูปายตนะเกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลใดในภูมิใด ฆานายตนะ
ย่อมเกิดขึ้นแก่บุคคลนั้นในภูมิันั้นหรือ ตอบว่า : รูปายตนะเกิดขึ้นแล้วแก่บุคคลเหล่านั้น
คือผู้จุติจากกามาวจรภูมิ ผู้ไม่มีฆานประสาทถือปฏิสนธิอยู่ในกามาวจรภูมิ และรูปาวจร
บุคคล ในกามาวจรภูมิและรูปาวจรภูมินั้น แต่ฆานายตนะย่อมไม่เกิดขึ้นแก่บุคคลเหล่านั้น
ในภูมินั้น”
ในพระบาลีนี้ พระดำรัสว่า “ผู้ไม่มีฆานประสาทถือปฏิสนธิอยู่ในกามาวจรภูมิ”
หมายถึงเหล่าสัตว์ที่จักเสียชีวิตภายในสัปดาห์ที่ ๑๑ เป็นผู้ถือปฏิสนธิด้วยกรรมที่ไม่ก่อให้
เกิดฆานายตนะ๗๑
เมื่อพระผู้มีพระภาคตรัสจักขายตนะและฆานายตนะไว้ในเรื่องนี้ แม้จะไม่ตรัส
โสตายตนะและชิวหายตนะไว้ก็สำเร็จโดยปริยาย
(๒๐๔) ในคัมภีร์วิภาวนีกล่าวว่า “คำว่า ปวตฺติกาล (ในปวัตติกาล) คือ ในสัปดาห์
ที่ ๗” ข้อความนั้นไม่พึงเชื่อถือ เพราะขัดแย้งกับคัมภีร์อรรถกถา และฐฐานะเช่นนี้ควร
เชื่อคัมภีร์อรรถกถาเป็นสำคัญ
(๒๐๕) ความที่กล่าวไว้ในคัมภีร์นั้นว่า “หรือในสัปดาห์ที่ ๑๑ ตามมติของ
พระฎีกาจารย์” ข้อความนั้นไม่งาม เพราะคำวินิจฉัยที่กล่าวโดยตรงในคัมภีร์อรรถกถาไม่
ควรกล่าวว่าเป็นมติของพระฎีกาจารย์
[การที่มติของคัมภีร์วิภาวนีไม่ตรงกับคัมภีร์มูลฎีกา และท่านผู้แต่งคิดว่าเป็นมติของคัมภีร์
อรรถกถา ก็เนื่องจากการพบเห็นคำผิดพลาดในฉบับใบลานสมัยก่อน กล่าวคือ อรรถกถาของคัมภีร์
กถาวัตถุ สพฺพยตนุปปัตติกถา มีข้อความว่า
คพฺภเสยยกสตฺตานํ อชุฌตฺติกกายตเนสุ มนายตนกายยตนาเนว ปฏิสนฺธิกุขเณ อุปปปชฺชนฺติ.
เสสานิ จตฺตาริ สตฺตสตฺตติรตฺติมหิ.๗๒