ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล
ดำเนินไปโดยสืบเนื่องติดต่อกัน ดังนั้น จึงมีจำนวน ๔๙ กลาปเป็นอย่างต่ำ เพราะเมื่อมี
น้อยกว่านั้นการสืบต่อรูปก็มีไม่ได้
ส่วนข้อความที่กล่าวไว้ในคัมภีร์มหาฏีกาว่า เต ปน กลาปา ปรมาณุปริมานา
โหหนุติ.๔๘ (รูปกลาปเหล่านั้นมีขนาดเท่าปรมาณู) ข้อความนั้นกล่าวไว้โดยคล้อยตามการ
พิจารณารูปกลาปที่เป็นผงละเอียดของธาตุทั้งหลาย [มหาภูตรูป ๔ ที่ปรากฏในขณะ
พิจารณาธาตุทั้ง ๔]
๕๕. คำว่า ทุติยจิตฺตํ (จิตดวงที่สอง) หมายถึง ภวังคจิตดวงแรก
คำว่า จิติกาล (ฐิติขณะ) คือ ฐิติขณะของปฏิสนธิจิต
คำว่า โอชาผรณมุปาทาย (เริ่มต้นการแผ่ซ่านไปของโอชา) มีความหมายว่า
ลำดับแรกเมื่อเหล่าสัตว์ผู้ถือกำเนิดในครรภ์บรรลุความเป็นฟองน้ำใส ชิ้นเนื้อ และก้อนเนื้อ
เป็นต้น [รูปที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน]เริ่มต้นการแผ่ซ่านไปในฟองน้ำใสเป็นต้นของโอชาคือ
สารอาหารที่มารดากลืนกินเข้าไปอยู่ในกระเพาะของมารดาโดยคล้อยตามโคนมดลูก ดัง
พระพุทธวจนะว่า
ยญฺจสฺส ภุญฺชติ มาตา อนุ่น ปานญฺจ โภชนํ
เตน โส ตตฺถ ยาเปติ มาตุกุจฉิคโต ติโร.๔๙
“มารดาของเด็กผู้อยู่ในครรภ์บริโภคข้าวน้ำโภชนาหารอย่างใด
เด็กผู้อยู่ในครรภ์มารดานั้น ย่อมยังอัตภาพให้เป็นไปด้วยอาหารอย่าง
นั้นในครรภ์ได้”
ในคัมภีร์อรรถกถาอธิบายว่า
เต โส ตตฺถ ยาเปตีตสฺส หิ นาติโต อุฏฺฐิโต นาโพ มาตุอุทรปฏฺเลน
เอกพทฺธโส โหติ. โส อุปปสฺนทฺทโส วิย ฉิฑฺทโท. เตน อาหารฺโส สสํสฺตวา อาหารสมุฏฐานรูป
สมุฏฐานเปติ. เอวํ โส ทสมาเส ยาเปติ. มาตุกุจฉิคโต ติโรติ มาตุยา ติโร กุจฉิคโต.
มาตุกุจฉิยา อพภนฺตรคตติ อตฺโถ.๕๐