พระไตรปิฎก

ปริญญา ๓ อย่างนี้แล้ว เวทนา ๓ ย่อมเป็นอันกำหนดรู้แล้วเหมือนกัน เพราะมีผัสสาหารนั้นเป็นมูล และเพราะสัมปยุตด้วยผัสสาหารนั้น. ด้วย ประการฉะนี้ เป็นอันตรัสเทศนาจนถึงพระอรหัตด้วยอำนาจผัสสาหาร. จบอาหารที่ ๒ (ผัสสาหาร ) ในอาหารที่ ๓ (นโนสัญเจตนาหาร) มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้. บทว่า องฺคารกาสุ ได้แก่หลุมถ่านเพลิง. บทว่า กาสุ ท่าน กล่าวหมายความว่า กองบ้าง ว่าหลุมบ้าง ในคำนี้ว่า องฺคารกาสุํ อปเร ผุณนฺติ นรา รุทนฺตา ปริทฑฺฒคตฺตา ฯ ภยํ หิ มํ วินฺทติ สุต ทิสฺวา ปุจฺฉามิ ตํ มาตลิ เทวสารถี. ชนอีกพวกหนึ่งกระจายกองถ่านเพลิง นระผู้มี ร่างกายเร่าร้อนร้องไห้อยู่ ภัยมาถึงเราเพราะเห็น สารถี แน่ะเทพสารถีมาตลี เราขอถามท่าน. บทว่า กาสุ ท่านกล่าวหมายความว่า กอง ในคำนี้ว่า กึนุ สนฺตรมา- โนว กาสุํ ขณสิ สารถิ แน่ะนายสารถี ท่านตัวสั่นขุดหลุมอยู่เพราะ เหตุไรหนอ. ท่านกล่าวหมายความว่า หลุม แม้ในที่นี้ก็ประสงค์ความ ว่าหลุมนี้แหละ. บทว่า สาธิกโปริสา ได้แก่เกินชั่วบุรุษ คือประมาณ ๕ ศอก. ด้วยบทว่า วีตจฺฉิกานํ วีตธูมานํ นี้ ท่านแสดงว่าหลุมถ่าน เพลิงนั้น มีความเร่าร้อนมาก. ด้วยว่า เมื่อมีเปลวไฟหรือควัน ความเร่า ร้อนก็มาก ลมตั้งขึ้น ความเร่าร้อนย่อมไม่มาก เมื่อมีเปลวไฟหรือควัน