ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
อนาคต และปัจจุบัน ฯลฯ กลุ่มวิญญาณนี้เรียกว่า วิญญาณขันธ์ ภิกษุทั้งหลาย กลุ่มเหล่านี้เรียกว่า ขันธ์ ๕”
“ภิกษุทั้งหลาย ก็อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นอย่างไร ภิกษุทั้งหลาย รูปทุกอย่าง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ฯลฯ อยู่ในที่ไกลหรืออยู่ในที่ใกล้ก็ตาม เป็นไปกับอาสวะ เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน นี้เรียกว่า รูปอุปาทานขันธ์ เวทนาทุกอย่าง ทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน ฯลฯ เป็นไปกับอาสวะ เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน นี้เรียกว่า เวทนุปาทานขันธ์ สัญญาทุกอย่าง ฯลฯ เป็นไปกับอาสวะ เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน นี้เรียกว่า สัญญุปาทานขันธ์ สังขารทุกอย่าง ฯลฯ เป็นไปกับอาสวะ เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน นี้เรียกว่า สังขารุปาทานขันธ์ วิญญาณทุกอย่าง ฯลฯ เป็นไปกับอาสวะ เป็นที่ตั้งแห่งอุปาทาน นี้เรียกว่า วิญญาณุปาทานขันธ์ ภิกษุทั้งหลาย เหล่านี้เรียกว่า อุปาทานขันธ์ ๕” ดังนี้
ก็แล ในขันธ์ทั้งหลายนี้ ขันธ์ ๔ มีเวทนาเป็นต้น เป็นอนาสวะบ้างก็มี เป็นสาสวะบ้างก็มีฉันใด รูปหาเป็นฉันนั้นไม่ แต่เพราะเหตุที่รูปนั้นเป็นขันธ์ก็ถูก ด้วยอรรถวาเป็นกอง เหตุนั้นจึงตรัสไว้ในพวกขันธ์ (แท้) (และ) เพราะรูปนั้น เป็นอุปาทานขันธ์ก็ถูก ด้วยอรรถวาเป็นกองด้วย ด้วยอรรถวาเป็นสาสวะด้วย เหตุนั้นจึงตรัสไว้ในพวกอุปาทานขันธ์ ส่วนขันธ์ ๔ มีเวทนาเป็นต้น ที่เป็นอนาสวะ ตรัสไว้ในพวกขันธ์ (แท้) เท่านั้น ที่เป็นสาสวะตรัสไว้ในพวกอุปาทานขันธ์
ก็แล เมื่อความในคำว่า “อุปาทานขันธ์” นี้ บัณฑิตพึงเห็นว่า “ขันธ์ทั้งหลายเป็นที่ใคร่แห่งอุปาทาน ชื่อว่า อุปาทานขันธ์” ดังนี้เกิด
แต่ในปรกณีวิสุทธิมรรคนี้ ท่านประสงค์เอาทั้งขันธ์ (แท้) และอุปาทานขันธ์ทั้งหมดนั้นรวมกันเข้าว่า “ขันธ์”