ฉบับ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (อาจ อาสโภ)
โดยนิพจน์ (แยกคำ) ๑ โดยประเภทแห่งลักษณะเป็นต้น ๑ โดยอรรถ (แห่งสัจจศัพท์) ๑ โดยมีจำนวนไม่หย่อนไม่ยิ่ง ๑ โดยลำดับ ๑ โดยวินิจฉัยคำว่าชาติเป็นต้น ๑ โดยกิจแห่งญาณ ๑ โดยประเภทแห่งธรรมทั้งหลายที่อยู่ภายใน (คือนับเข้าในอริยสัจ) ๑ โดยอุปมา ๑ โดยยถาภูตกะ (เป็นและไม่เป็นอริยสัจ ๔ นัย) ๑ โดยว่างเปล่า ๑ โดยอย่างต่างๆ มีอย่างเดียว เป็นต้น ๑ โดย (สภาคและวิสภาค) มีส่วนเสมอกันและไม่เสมอกัน ๑
ในหัวข้อเหล่านั้น ข้อว่า โดยวิภาค ความว่า ก็อรรถแห่งอริยสัจมีทุกข์เป็นต้น ท่านจำแนกเป็นอย่างละ ๔ (คือสัจจละ๔) เป็นอรรถจริงแท้ไม่เป็นเท็จ ไม่เป็นอื่น ซึ่งพระโยคาวจรทั้งหลาย ผู้ตรัสรู้อริยสัจจมีทุกข์เป็นต้นพึงรู้ได้ ดังพระบาลีว่า “อรรถแห่งทุกข์ คือ สภาวะที่บีบคั้น (๑) ...สภาวะที่เป็นสังขตะ (๑) ...สภาวะที่ทำให้เร่าร้อน (๑) ...สภาวะที่แปรเปลี่ยน (๑) อรรถ ๔ ประการนี้เป็นสภาวะที่ทนได้ยากแห่งทุกขสัจ เป็นอรรถจริงแท้ ไม่เป็นเท็จ ไม่เป็นอื่น
อรรถแห่งสมุทัย คือ สภาวะที่ประมวลเอาไว้ (๑) ...สภาวะที่ก่อเหตุเข้าไว้ (๑) ...สภาวะที่ผูกไว้ (๑) ...สภาวะที่พัวพันไว้ (๑) อรรถ ๔ ประการนี้ เป็นสภาวะที่เป็นเหตุเกิดแห่งสมุทัยสัจ เป็นอรรถจริงแท้ ไม่เป็นเท็จ ไม่เป็นอื่น
อรรถแห่งนิโรธ คือ สภาวะที่สลัดออกไป (๑) ...สภาวะที่ว่างสงัด (๑) ...สภาวะที่เป็นอสังขตะ (๑) ...สภาวะที่เป็นอมตะ (๑) ...อรรถ ๔ ประการนี้เป็นสภาวะที่เป็นความดับแห่งนิโรธสัจ เป็นอรรถจริงแท้ ไม่เป็นเท็จ ไม่เป็นอื่น
อรรถแห่งมรรค คือ สภาวะที่นำออกไป (๑) ...สภาวะที่เป็นเหตุ (๑) ...สภาวะที่เห็น (ตามเป็นจริง) (๑) ...สภาวะที่เป็นอธิบดี (๑) อรรถ ๔ ประการนี้ เป็นสภาวะที่เป็นทางแห่งมรรคสัจ เป็นอรรถจริงแท้ ไม่เป็นเท็จ ไม่เป็นอื่น”