Abhidhammāvatāra

คัมภีร์อภิธัมมาวตาร

ฉบับ พระคันธสาราภิวงศ์ แปล

<< | หน้าที่ 467 | >>

ดวง เว้นโทสะ อิสสา มัจฉริยะ กุกกุจจะ วิจิกิจฉา และนิพพาน ส่วนปัฏฐานอรรถกถา๙๖กล่าวว่าคือ นิปผันนรูป๑ ๘ที่น่าชอบใจ, จิต ๘๔ ดวง เว้นโทสมูลจิต ๒ โมหมูลจิต๒ทุกขสหคตกายวิญญาณ-จิต ๑, เจตสิก ๔๗ ดวง เว้นโทสะ อิสสา มัจฉริยะ กุกกุจจะ วิจิกิจฉา (ที่เป็นเตกาลิกะ) และนิพพาน ที่เป็นกาลวิมุตติ]

สหชาตปจฺจโยติ จิตฺตเจตสิกา, มหาภูตา เจว หทยวตฺถุ จ. ตถา อญฺญมญฺญ-ปจฺจโยปิ. นิสฺสยปจฺจโยติ วตฺถุรูปานิ เจว มหาภูตา, จิตฺตเจตสิกา จ. อุปนิสฺสยปจฺจโยติ อารมฺมณานนฺตรปกตูปนิสฺสยวเสน ติวิโธ. ตตฺถ อารมฺมณูปนิสฺสโย อารมฺมณาธิปติเยว. อนนฺตรูปนิสฺสโย ปน อนนฺตรปจฺจโยว. ปกตูปนิสฺสโย ปน กายิกสุขทุกฺขอุตุโภชนเสนาสน-ปุคฺคลา สทฺธาสีลสุตจาคปญฺญาราคโทสโมหาทโย จ.

“สหชาตปัจจัย คือ จิต เจตสิก มหาภูตรูป และหทัยวัตถุ อัญญมัญญปัจจัยก็เช่นเดียวกัน นิสสยปัจจัย คือ วัตถุรูป มหาภูตรูป พร้อมทั้งจิตและเจตสิก อุปนิสสยปัจจัย มี๓อ ย่างโดยจำแนกเป็นอารัมมณูปนิสสยปัจจัยอ นันตรูปนิสสย-ปัจจัย และปกตูปนิสสยปัจจัย (ก) อารัมมณูปนิสสยปัจจัย คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย (ข) อนันตรูปนิสสยปัจจัย คือ อนันตรปัจจัย (ค) ปกตูปนิสสยปัจจัย คือ สุขและทุกข์ทางกาย อุตุ โภชนะ เสนาสนะ บุคคล พร้อมทั้งศรัทธา ศีล การสดับ การบริจาค ปัญญา ราคะ โทสะ และโมหะเป็นต้น”

[ฎีกาใหม่อธิบายว่า อารัมมณูปนิสสยปัจจัย และอารัมมณาธิปติปัจจัยต่างกันที่อารัมมณูป-นิสสยปัจจัยเป็นอุปการะโดยความเป็นเหตุที่มีกำลังส่วนอารัมมณาธิปติปัจจัยเป็นอุปการะโดยความเป็น อธิบดี อนันตรปัจจัย และอนันตรูปนิสสยปัจจัยต่างกันที่อนันตรปัจจัยเป็นอุปการะแก่จิตตุปบาท ที่เกิดต่อจากตน ส่วนอนันตรูปนิสสยปัจจัยเป็นอุปการะแก่จิตตุปบาทดังกล่าวโดยความเป็นสภาพมีกำลัง ปกตูปนิสสยปัจจัยเป็นเครื่องอุปถัมภ์ปัจจยุปบันโดยเป็นสภาพมีกำลังล้วนๆ ไม่ระคนกับ

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka