อารัมมณปัจจัยและอนันตรปัจจัย]
ปุเรชาตปจฺจโยติวตฺถารมฺมณวเสน ทุวิโธ. ตตฺถว ตฺถุปุเรชาโต นาม วตฺถุรูปานิ. อารมฺมณปุเรชาโต นาม ปจฺจุปฺปนฺนรูปาทีเนว. ปจฺฉาชาตปจฺจโยติจิตฺตเจตสิกา จ. อาเสวน-ปจฺจโยติฐเปตฺวา อาวชฺชนทฺวยํ โลกิยกุสลากุสลกิริยาพฺยากตา ธมฺมาว.
“ปุเรชาตปัจจัย มี๒อ ย่างโดยจำแนกเป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัยและอารัมมณปุเรชาต-ปัจจัย (ก)วัตถุปุเรชาตปัจจัย คือ วัตถุรูป (ข)อารัมมณปุเรชาตปัจจัย คือ อารมณ์มีรูปเป็นต้นที่เป็นปัจจุบันเท่านั้น ปัจฉาชาตปัจจัย คือ จิตและเจตสิก อาเสวนปัจจัย คือ ธรรมที่เป็น[โลกิย]กุศล อกุศล และกิริยาพยากฤต เว้น อาวัชชนจิตทั้ง๒[ คือ โลกิยชวนะ ๔๗]”
กมฺมปจฺจโยติสหชาตนานกฺขณิกวเสน ทุวิโธ. ตตฺถ สหชาตา โลกิยโลกุตฺตรา เอว. นานกฺขณิกา ปน สาสวกุสลากุสลเจตนา. อนาสวกุสลเจตนา อนนฺตรเมว อตฺตโน วิปากสฺส ปจฺจโย โหติ.วิปากปจฺจโยติวิปากจิตฺตเจตสิกา. อาหารปจฺจโยติกพฬีการาหารผสฺสเจตนา-วิญฺญาณวเสน จตุพฺพิโธ.
“กรรมปัจจัย มี๒อ ย่างโดยจำแนกเป็นสหชาตกรรมปัจจัยและนานาขณิกกรรม-ปัจจัย (ก) สหชาตกรรมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นโลกิยะและโลกุตตระ (ข) นานาขณิกกรรมปัจจัย คือกุศลเจตนาและอกุศลเจตนาอันเป็นอารมณ์ของ อาสวะ[ที่ก่อให้เกิดปฏิสนธิ] ส่วนกุศลเจตนาที่ไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ [โลกุตตรกุศลเจตนา] เป็นปัจจัยแก่วิบากของตนในลำดับถัดไป วิปากปัจจัย คือ จิตและเจตสิกที่เป็นวิบาก อาหารปัจจัย มี๔อ ย่างโดยจำแนกเป็นกพฬีการาหาร ผัสสาหาร เจตนาหาร และ วิญญาณาหาร”