อรณวิภังคสูตร

สรุปเนื้อหา อรณวิภังคสูตร โดยย่อ

อรณวิภังคสูตร เป็นพระสูตรลำดับที่ ๑๓๙ ในมัชฌิมนิกาย พระสุตตันตปิฎก ซึ่งพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวัน กรุงสาวัตถี มีเนื้อหาหลักเกี่ยวกับการจำแนกธรรมที่ปราศจากกิเลส หรือแนวทางปฏิบัติเพื่อความสงบและปราศจากความขัดแย้ง (อรณวิภังค์) พระสูตรนี้มุ่งเน้นการปฏิบัติตามมัชฌิมาปฏิปทา หรือทางสายกลาง โดยละเว้นที่สุดสองอย่าง

ที่สุดสองอย่างที่ควรละเว้นประการแรกคือ การประกอบตนให้พัวพันในกามสุขอันต่ำทราม เป็นของชาวบ้าน เป็นของปุถุชน ไม่ใช่ของพระอริยะ และไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ซึ่งเป็นธรรมที่มีทุกข์ มีความคับแค้นใจ มีความเร่าร้อน และเป็นการปฏิบัติที่ผิด ประการที่สองคือ การประกอบตนให้ลำบากด้วยอัตตกิลมถานุโยค (การทรมานตน) ซึ่งเป็นทุกข์ ไม่ใช่ของพระอริยะ และไม่ประกอบด้วยประโยชน์ อันเป็นธรรมที่มีทุกข์ มีความคับแค้นใจ และเป็นการปฏิบัติที่ผิดเช่นกัน

พระพุทธองค์ทรงตรัสสอนให้ดำเนินตามมัชฌิมาปฏิปทา ซึ่งเป็นทางที่ตถาคตได้ตรัสรู้แล้ว เป็นปฏิปทาที่ทำให้เกิดจักษุ (ปัญญาเห็นธรรม) ทำให้เกิดญาณ (ความรู้แจ้ง) เป็นไปเพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อการตรัสรู้ และเพื่อพระนิพพาน ทางสายกลางนี้คืออริยมรรคมีองค์ ๘ อันประเสริฐ เป็นการปฏิบัติที่ปราศจากทุกข์ ไม่มีความคับแค้นใจ ไม่มีความเร่าร้อน และเป็นการปฏิบัติที่ถูกต้อง

นอกจากนี้ พระสูตรยังกล่าวถึงข้อปฏิบัติในการอยู่ร่วมกันอย่างสงบปราศจากความขัดแย้งหลายประการ ได้แก่:

• **การยกย่องและการตำหนิ:** พึงรู้การยกย่องและการตำหนิ แต่เมื่อรู้แล้วไม่พึงยกย่องหรือตำหนิบุคคล แต่พึงแสดงแต่ธรรมเท่านั้น โดยกล่าวถึงการปฏิบัติที่ผิดว่านำมาซึ่งทุกข์ และการปฏิบัติที่ชอบว่านำมาซึ่งความสงบ
• **การวินิจฉัยความสุข:** พึงรู้จักความสุขที่อาศัยกามซึ่งเป็นสุขของปุถุชนว่าไม่ควรเสพ ไม่ควรทำให้มาก แต่พึงประกอบเนือง ๆ ซึ่งความสุขภายในอันเกิดจากเนกขัมมะ ความสงัด ความสงบ และฌาน ซึ่งเป็นสุขที่ไม่มีกิเลส
• **วาจาที่ควรละเว้นและพึงปฏิบัติ:**
  • ไม่พึงกล่าววาจาลับหลัง (คำส่อเสียด) และไม่พึงกล่าวคำล่วงเกินต่อหน้า
  • พึงเป็นผู้ไม่รีบด่วนพูด เพราะการพูดรีบด่วนทำให้กายลำบาก จิตฟุ้งซ่าน เสียงพร่า และคำพูดไม่ชัดเจน ตรงกันข้ามกับผู้ที่ไม่รีบด่วนพูด
  • ไม่พึงถือมั่นในภาษาท้องถิ่น และไม่พึงละทิ้งภาษาที่คนทั่วไปใช้กัน (ภาษาสามัญ) เพื่อให้การสื่อสารเป็นที่เข้าใจได้โดยทั่วกัน

พระพุทธองค์ยังทรงยกตัวอย่างพระสุภูติ ผู้ได้ปฏิบัติตามธรรมที่ไม่มีกิเลสเหล่านี้