กายคตาสติสูตร

กายคตาสติสูตร ในมัชฌิมนิกาย เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ พระเชตวันมหาวิหาร กรุงสาวัตถี โดยเริ่มจากที่ภิกษุจำนวนมากได้สนทนากันถึงกายคตาสติที่พระผู้มีพระภาคตรัสว่ามีผลมาก มีอานิสงส์มาก แล้วพระพุทธองค์จึงเสด็จมาตรัสถามและทรงอธิบายวิธีเจริญกายคตาสติให้ภิกษุเหล่านั้นฟังอย่างละเอียด

กายคตาสติ หมายถึง สติที่กำหนดพิจารณากาย หรือสติที่เห็นความเป็นไปในกายตามความเป็นจริง วิธีการเจริญกายคตาสติมีหลายประการ อาทิ การเจริญอานาปานสติ คือการมีสติรู้ลมหายใจเข้าออกอย่างละเอียด การเจริญสติสัมปชัญญะในอิริยาบถต่าง ๆ ทั้งการเดิน ยืน นั่ง นอน และอาการอื่น ๆ ของกาย การพิจารณาส่วนประกอบของกายว่าไม่สะอาดน่ารังเกียจ (ปฏิกูลมนสิการ) การพิจารณากายโดยความเป็นธาตุสี่ และการพิจารณากายในลักษณะของอสุภะ หรือซากศพในสภาพต่าง ๆ นอกจากนี้ยังรวมถึงการเข้าถึงฌานทั้ง ๔ อันเป็นองค์ประกอบของจิตที่เป็นสมาธิ ซึ่งล้วนเป็นเครื่องอยู่เป็นสุขในปัจจุบัน

อานิสงส์ของการเจริญกายคตาสติที่ทำให้มากแล้ว มี ๑๐ ประการ ได้แก่ ความสามารถในการอดกลั้นต่อความไม่ยินดีและความยินดี, การอดกลั้นต่อภัยและความหวาดกลัว, ความอดทนต่อความหนาวร้อน ความหิว กระหาย และสัมผัสที่ไม่พึงปรารถนา, การได้ฌาน ๔ ตามปรารถนา รวมถึงการแสดงฤทธิ์ได้หลายอย่าง, การได้ยินเสียงทิพย์และเสียงมนุษย์ทั้งที่อยู่ไกลและใกล้, การกำหนดรู้ใจผู้อื่น, การระลึกชาติได้, การเห็นหมู่สัตว์ที่จุติและอุบัติด้วยทิพยจักษุ, และการบรรลุเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ เพราะอาสวะสิ้นไป