Nāmarūpa

นามรูป

Mentality and Materiality

องค์ที่ 4 ปฏิจจสมุปบาทนาม และรูปเหตุแห่งสฬายตนะ

นามธรรมและรูปธรรมที่อาศัยกัน

นามรูป คือ การรวมเรียกนามธรรมที่รู้อารมณ์และรูปธรรมที่ไม่รู้อารมณ์ ในปฏิจจสมุปบาท วิญญาณเป็นปัจจัยให้นามรูปเกิดขึ้น และนามรูปที่เกิดแล้วก็อุปการะแก่การดำเนินไปของวิญญาณ ทั้งสองฝ่ายจึงสัมพันธ์และพึ่งพากัน

ความหมายและความสัมพันธ์

1

นาม

Nāma

สภาวธรรมที่น้อมไปสู่อารมณ์และรับรู้อารมณ์ ไม่มีรูปร่างหรือการกระทบทางกาย

2

รูป

Rūpa

สภาวธรรมที่ไม่รู้อารมณ์ และแปรปรวนแตกสลายเพราะปัจจัยที่เป็นปฏิปักษ์

3

ความสัมพันธ์

Sambandha

นามและรูปอาศัยกันเกิดขึ้นและดำเนินไป เปรียบเหมือนคนตาบอดกับคนง่อยช่วยกันเดินทาง

4

เหตุใกล้

Padaṭṭhāna

มีวิญญาณเป็นปัจจัยสำคัญ และนามรูปก็เป็นปัจจัยอุปการะแก่วิญญาณโดยอัญญมัญญนัย

นาม 5 ประการ

1

เวทนา

ความเสวยอารมณ์เป็นสุข ทุกข์ หรืออุเบกขา

2

สัญญา

ความจำหมายและกำหนดเครื่องหมายของอารมณ์

3

เจตนา

ความตั้งใจและการจัดแจงธรรมที่เกิดร่วมกัน

4

ผัสสะ

การกระทบและประจวบกันของอายตนะ อารมณ์ และวิญญาณ

5

มนสิการ

การใส่ใจและนำจิตกับเจตสิกเข้าสู่อารมณ์

รูปธรรม

1

มหาภูตรูป 4

ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ และวาโยธาตุ เป็นรูปพื้นฐานที่อาศัยกันเกิดขึ้น

2

อุปาทายรูป

รูปที่อาศัยมหาภูตรูปเกิดขึ้น เช่น ปสาทรูป วิสัยรูป ภาวรูป หทัยรูป และชีวิตรูป

นามรูปเป็นปัจจัยแก่สฬายตนะ หมายถึง นามธรรมอุปการะแก่มนายตนะ ส่วนรูปธรรมอุปการะแก่อายตนะทางตา หู จมูก ลิ้น และกาย ทำให้ช่องทางรับรู้อารมณ์ทั้งหกดำเนินไปได้

สารบัญพระไตรปิฎก · Tipiṭaka