ธรรมที่อาศัยปัจจัยเกิดขึ้น
ปัจจยสังคหวิภาคประมวลความสัมพันธ์ของสังขตธรรมที่เกิดขึ้นโดยอาศัยเหตุปัจจัย แสดงเป็น 2 นัย คือ ปฏิจจสมุปบาทนัย ซึ่งแสดงลำดับการเกิดขึ้นแห่งทุกข์ และปัฏฐานนัย ซึ่งจำแนกความสัมพันธ์ด้วยปัจจัย 24 ประการ
การแสดงปัจจัย 2 นัย
ปฏิจจสมุปบาท 12 องค์
ปฏิจจสมุปบาทแสดงความเกิดขึ้นโดยอาศัยกันของธรรม ตั้งแต่อวิชชาเป็นปัจจัยแก่สังขาร จนถึงชาติ ชรา และมรณะ
อวิชชา
ความไม่รู้ตามความเป็นจริง โดยเฉพาะความไม่รู้อริยสัจ 4
สังขาร
สภาพธรรมที่ปรุงแต่ง ได้แก่ เจตนากรรมฝ่ายกุศลและอกุศล
วิญญาณ
จิตที่รู้อารมณ์ ซึ่งเกิดขึ้นโดยมีสังขารเป็นปัจจัย
นามรูป
นามธรรมและรูปธรรมที่อาศัยวิญญาณเกิดขึ้น
สฬายตนะ
อายตนะภายใน 6 คือ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ
ผัสสะ
การกระทบกันของอายตนะ อารมณ์ และวิญญาณ
เวทนา
ความรู้สึกสุข ทุกข์ หรือไม่สุขไม่ทุกข์ที่เกิดจากผัสสะ
ตัณหา
ความทะยานอยากและความติดข้องในอารมณ์
อุปาทาน
ความยึดมั่นถือมั่นในอารมณ์และความเห็น
ภพ
กัมมภพและอุปปัตติภพที่มีอุปาทานเป็นปัจจัย
ชาติ
ความเกิดขึ้นของขันธ์และอายตนะในภพใหม่
ชรามรณะ
ความแก่และความตาย พร้อมทั้งความโศกและทุกข์ที่เนื่องกัน
ปัจจัย 24 ประการ
ปัฏฐานนัยจำแนกความสัมพันธ์ที่ธรรมทั้งหลายอุปการะแก่กันไว้ 24 ประการ
เหตุปัจจัย
เหตุ 6 คือ โลภะ โทสะ โมหะ อโลภะ อโทสะ และอโมหะ เป็นรากฐานอุปการะแก่ธรรมที่ประกอบร่วมกัน
อารัมมณปัจจัย
อารมณ์ที่จิตและเจตสิกเข้าไปรับรู้ เป็นสิ่งอุปการะแก่นามธรรมที่รู้อารมณ์นั้น
อธิปติปัจจัย
ธรรมที่มีกำลังเด่นเป็นใหญ่ ทำให้ธรรมที่เกิดร่วมกันดำเนินไปตามอำนาจของตน
อนันตรปัจจัย
จิตและเจตสิกที่ดับไป เป็นปัจจัยให้จิตและเจตสิกดวงถัดไปเกิดขึ้นโดยไม่มีระหว่าง
สมนันตรปัจจัย
จิตดวงก่อนอุปการะแก่จิตดวงหลังให้เกิดสืบต่อกันอย่างเป็นลำดับโดยไม่มีช่องว่าง
สหชาตปัจจัย
ธรรมที่เกิดพร้อมกันในขณะเดียวกัน อุปการะแก่กันและกันในเวลาที่เกิดขึ้น
อัญญมัญญปัจจัย
ธรรมที่อาศัยและค้ำจุนซึ่งกันและกัน เหมือนสิ่งหลายอย่างที่ตั้งอยู่ได้ด้วยการพึ่งพากัน
นิสสยปัจจัย
ธรรมที่เป็นที่อาศัยหรือพื้นฐาน รองรับให้ธรรมอื่นเกิดขึ้นและดำรงอยู่ได้
อุปนิสสยปัจจัย
ธรรมที่เป็นเหตุสนับสนุนอย่างมีกำลังแก่การเกิดขึ้นของธรรมอื่น
ปุเรชาตปัจจัย
ธรรมที่เกิดก่อน โดยเฉพาะรูปที่เกิดก่อน เป็นปัจจัยแก่ธรรมซึ่งเกิดภายหลัง
ปัจฉาชาตปัจจัย
นามธรรมที่เกิดภายหลัง อุปการะแก่รูปธรรมที่เกิดก่อนให้ดำรงต่อไป
อาเสวนปัจจัย
ชวนจิตที่เกิดซ้ำต่อเนื่อง อุปการะให้ชวนจิตดวงถัดไปมีกำลังและความชำนาญยิ่งขึ้น
กัมมปัจจัย
เจตนากรรมเป็นปัจจัยให้เกิดวิบากและรูปที่เกิดจากกรรม ทั้งในขณะเดียวกันและต่างขณะ
วิปากปัจจัย
นามธรรมที่เป็นผลของกรรม อุปการะแก่ธรรมที่เกิดร่วมกันโดยความสงบไม่ขวนขวาย
อาหารปัจจัย
อาหาร 4 เป็นเครื่องหล่อเลี้ยงและสนับสนุนให้นามธรรมกับรูปธรรมดำรงอยู่
อินทรียปัจจัย
อินทรีย์ทำหน้าที่เป็นใหญ่และควบคุมธรรมที่เกี่ยวข้องให้เป็นไปตามหน้าที่ของตน
ฌานปัจจัย
องค์ฌานอุปการะแก่จิตและเจตสิกที่เกิดร่วมกัน ให้จิตเพ่งและตั้งมั่นในอารมณ์
มัคคปัจจัย
องค์มรรคอุปการะแก่ธรรมที่เกิดร่วมกัน ทำหน้าที่นำออกจากทางผิดและมุ่งสู่ทางที่ถูก
สัมปยุตตปัจจัย
นามธรรมที่เกิดร่วมกัน รู้อารมณ์เดียวกัน มีที่อาศัยเดียวกัน และดับพร้อมกัน อุปการะแก่กัน
วิปปยุตตปัจจัย
นามธรรมและรูปธรรมที่ไม่ประกอบร่วมกัน แต่อุปการะแก่กันตามความสัมพันธ์ของแต่ละฝ่าย
อัตถิปัจจัย
ธรรมที่กำลังมีอยู่และยังไม่ดับ เป็นปัจจัยอุปการะแก่ธรรมอื่นในขณะนั้น
นัตถิปัจจัย
นามธรรมที่ดับและไม่มีอยู่แล้ว เปิดโอกาสให้จิตกับเจตสิกดวงถัดไปเกิดขึ้น
วิคตปัจจัย
การปราศไปของจิตและเจตสิกดวงก่อน เป็นปัจจัยแก่การเกิดขึ้นของนามธรรมดวงต่อไป
อวิคตปัจจัย
ธรรมที่ยังไม่ปราศไปและยังปรากฏอยู่ อุปการะแก่ธรรมอื่นที่สัมพันธ์กัน