1
ลักษณะ
Lakkhaṇa
มีการรู้อารมณ์เป็นลักษณะ ไม่ว่าอารมณ์นั้นจะเป็นรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ หรือธรรมารมณ์
ภาพรวม · Overview
จิตที่รู้อารมณ์
วิญญาณ คือ จิตที่ทำหน้าที่รู้อารมณ์ ในปฏิจจสมุปบาทมุ่งถึงวิบากวิญญาณที่เกิดด้วยอำนาจของสังขารกรรม โดยเฉพาะปฏิสนธิวิญญาณซึ่งเริ่มต้นชีวิตในภพใหม่ และวิบากจิตที่ดำเนินสืบต่อระหว่างชีวิต
ลักษณะ · Characteristic
ลักษณะ กิจ อาการปรากฏ และเหตุใกล้
2
กิจ
Rasa
มีการเป็นประธานในการรับรู้อารมณ์ และนำเจตสิกที่เกิดร่วมกันให้รู้อารมณ์เดียวกัน
3
อาการปรากฏ
Paccupaṭṭhāna
ปรากฏเป็นการสืบต่อของจิต หรือเป็นปฏิสนธิที่เชื่อมภพใหม่กับกรรมในอดีต
4
เหตุใกล้
Padaṭṭhāna
มีนามรูปเป็นเหตุใกล้ในระหว่างชีวิต และมีสังขารกรรมเป็นปัจจัยแก่ปฏิสนธิวิญญาณ
การจำแนก · Classification
วิญญาณ 6 โดยทวาร
1
จักขุวิญญาณ
Cakkhuviññāṇa
จิตที่รู้รูปารมณ์โดยอาศัยจักขุปสาท
2
โสตวิญญาณ
Sotaviññāṇa
จิตที่รู้สัททารมณ์โดยอาศัยโสตปสาท
3
ฆานวิญญาณ
Ghānaviññāṇa
จิตที่รู้คันธารมณ์โดยอาศัยฆานปสาท
4
ชิวหาวิญญาณ
Jivhāviññāṇa
จิตที่รู้รสารมณ์โดยอาศัยชิวหาปสาท
5
กายวิญญาณ
Kāyaviññāṇa
จิตที่รู้โผฏฐัพพารมณ์โดยอาศัยกายปสาท
6
มโนวิญญาณ
Manoviññāṇa
จิตที่รู้อารมณ์ทางใจและอารมณ์ที่สืบต่อจากทวารทั้งห้า
หน้าที่ · Functions
วิญญาณที่สืบต่อชีวิต
1
ปฏิสนธิ
วิบากจิตที่ทำหน้าที่เชื่อมต่อการเกิดในภพใหม่
2
ภวังคะ
จิตที่รักษาความสืบต่อแห่งชีวิตเมื่อยังไม่มีวิถีจิตเกิดขึ้น
3
จุติ
วิบากจิตดวงสุดท้ายที่ทำหน้าที่สิ้นสุดชีวิตในภพนั้น
วิญญาณเป็นปัจจัยแก่นามรูป หมายถึง วิบากวิญญาณอุปการะให้นามธรรมที่เกิดร่วมกันและกัมมชรูปในขณะแรกแห่งชีวิตเกิดขึ้น รวมทั้งอุปการะแก่นามรูปที่สืบต่อในระหว่างชีวิต