ธัมมเจติยสูตร

สรุปเนื้อหา ธัมมเจติยสูตร โดยย่อ

ธัมมเจติยสูตร (พระสูตรที่ ๘๙ ในมัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์) เป็นพระสูตรที่พรรณนาถึงความเลื่อมใสของพระเจ้าปเสนทิโกศลต่อพระสัมมาสัมพุทธเจ้าและพระธรรมวินัย โดยมีเหตุการณ์เกิดขึ้นเมื่อพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ นิคมของชาวศากยะชื่อเมทฬุปะ

ในคราวนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เสด็จไปยังนิคมนครกะด้วยพระราชกรณียกิจบางอย่าง และทรงมีพระประสงค์จะเข้าเฝ้าพระผู้มีพระภาค จึงรับสั่งให้ทีฆการายนะเสนาบดีจัดเตรียมราชรถเพื่อเสด็จไปยังอุทยานอันน่ารื่นรมย์ เมื่อเสด็จถึงบริเวณใกล้ที่ประทับของพระพุทธองค์ พระเจ้าปเสนทิโกศลได้ทรงลงจากราชรถและเสด็จดำเนินด้วยพระบาทเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาค ด้วยความเคารพอย่างยิ่ง พระองค์ทรงกราบลงแทบพระบาทของพระพุทธองค์ ลูบคลำด้วยพระหัตถ์และจุมพิตพระบาท พร้อมทั้งเปล่งพระนามของพระองค์

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสถามถึงเหตุผลที่พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงแสดงความเคารพอย่างสูงสุดต่อพระองค์เช่นนั้น พระเจ้าปเสนทิโกศลจึงกราบทูลถึงเหตุผลแห่งความเลื่อมใสหลายประการ ซึ่งถือเป็น "ธรรมเจดีย์" หรืออนุสรณ์แห่งพระธรรมที่ทรงประจักษ์ด้วยพระองค์เอง ประการแรก พระองค์ทรงเห็นว่าเหล่าภิกษุผู้เป็นสาวกของพระพุทธเจ้านั้นเป็นผู้ได้รับการฝึกอบรมมาดี มีความสงบ มีความยินดีเบิกบาน มีอินทรีย์เอิบอิ่ม มีความขวนขวายน้อย และดำรงชีพอย่างอิสระดุจเนื้อทราย พระองค์ไม่เคยพบเห็นหมู่คณะอื่นใดที่มีความเป็นอยู่อย่างสมัครสมานสามัคคีเช่นนี้ ดุจน้ำกับนมที่เข้ากันได้สนิท

ประการต่อมา พระองค์ทรงเปรียบเทียบกับสมณพราหมณ์บางพวกที่ประพฤติพรหมจรรย์เพียงชั่วระยะเวลาหนึ่ง เช่น สิบ ยี่สิบ สามสิบ หรือสี่สิบปี แต่ภายหลังก็กลับไปข้องแวะกับกามสุข ทว่าพระองค์ทรงเห็นภิกษุทั้งหลายในพระธรรมวินัยนี้ประพฤติพรหมจรรย์ได้อย่างบริสุทธิ์บริบูรณ์ตลอดชีวิต จนกว่าจะสิ้นลมหายใจ นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงยกตัวอย่างช่างไม้สองคน คือ อิสิทัตตะและปุราณะ ซึ่งเป็นข้าราชบริพารของพระองค์ที่กินอยู่และใช้ยานพาหนะจากพระองค์ แต่กลับแสดงความเคารพต่อพระผู้มีพระภาคยิ่งกว่าพระองค์เอง สิ่งเหล่านี้ทำให้พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงมั่นใจว่า พระผู้มีพระภาคเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าผู้ตรัสรู้ชอบเอง พระธรรมเป็นสิ่งที่พระองค์ตรัสไว้ดีแล้ว และพระสงฆ์สาวกของพระองค์เป็นผู้ปฏิบัติดีแล้ว

หลังจากพระเจ้าปเสนทิโกศลเสด็จกลับไปแล้ว พระผู้มีพระภาคได้ทรงตรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า ถ้อยคำที่พระเจ้าปเสนทิโกศลกล่าวมานั้น เปรียบเสมือนธรรมเจดีย์ หรืออนุสรณ์แห่งพระธรรมอันเป็นผลที่ประจักษ์ จึงทรงกำชับให้ภิกษุทั้งหลายจดจำและสาธยายธรรมเจดีย์นี้ไว้ โดยนับว่าเป็นครั้งสุดท้ายที่พระเจ้าปเสนทิโกศลได้เข้าเฝ้าพระพุทธองค์ เพราะหลังจากนั้นไม่นาน บัลลังก์ของพระองค์ก็ถูกแย่งชิงไป